Deney (akademik-yan-anlam-yenidoğuşu)
1492-öncesi Latince experientia-experimentum yan-anlam-zemini → 1600 Gilbert *De Magnete* deneysel-açılış-monografi-vakası → 1660'lar Royal Society Boyle-Hooke cemiyet-disipliner kontrollü-deney-yapılaşmasının akademik-zenith-konumu (Bölüm 8 ana-formülasyon)
Akademik-yapılaşma-zemini İngiltere-Royal Society (1660-1704), Floransa-Galileo-zinciri (Pisa-deneyleri 1592-1610 + Padova akademik-zincir-konumlaması), Hollanda-Leiden-Boyle-aktarım-zinciri; ayrıca Almanya-Magdeburg von Guericke-vakum-deneyleri (1654 vakum-yarımküre-deneyi)
Wootton'un *The Invention of Science* (2015, Halka #18) eserinde formüle edilmiş yan-anlam-yenidoğuş-vakası: *experiment* kelimesinin 1492-öncesi Latince yan-anlamları (*experientia* tecrübe-yaşayış + *experimentum* deneme) → 1572-1704 arası disiplinli yenilenmesinde cemiyet-disipliner kontrollü-deneysel-yöntem-vakasında akademik-yan-anlam-yapısal-yenidoğuş-vakası. Wootton-akademik-merkez-tezin (claim-002 metodolojik_tez + claim-003 kavramsal_tez) somut akademik-vakası, Bölüm 8 'Deneyler' (basılı s.297) ana-formülasyon-zemini. Gilbert-Boyle-Hooke deneysel-zincirin tarihçi-anatomisi.
Halka müfredatında geçen kitaplar
Bu kavramı işleyen kitaplar. Faz 2'de farklı tanım/yorumlar otomatik karşılaştırılacak.
Atomik özet
Deney (akademik-yan-anlam-yenidoğuşu), David Wootton’un Bilimin İcadı (2015, Halka #18) eserinde formüle edilmiş yan-anlam-yenidoğuş-vakasıdır: experiment kelimesinin 1492-öncesi Latince yan-anlamları (experientia tecrübe-yaşayış + experimentum deneme) ile 1572-1704 arası disiplinli yenilenmesinde cemiyet-disipliner kontrollü-deneysel-yöntem-vakasında akademik-yan-anlam-yapısal-yenidoğuş-vakasıdır. Halka müfredatında Halka #18 merkez-kavramı olarak Bölüm 8 ‘Deneyler’ (basılı s.297-341) ana-formülasyon-zeminin disiplinli alt-konumu.
Wootton-konumlaması: experientia-experimentum yapısal-ayrılışı
Wootton-akademik-anlatımında experiment kelimesinin yan-anlam-yenidoğuş-zinciri iki-Latince-kök-konumun disiplinli ayrılışıdır:
(1) 1492-öncesi yan-anlam (Latince experientia + experimentum) — experientia genel tecrübe-yaşayış-akademik-yan’ı (akademik-bireysel-yaşayışın disiplinsiz birikimi); experimentum deneme-yan’ı (akademik-disiplinsiz tek-defaya-mahsus akademik-yan). Aristotelesçi-akademik-konumlamada empeiria (Yunanca empirisma-zemini) akademik-bilgi-zincirin yan-zemini — disiplinli akademik-doğru-vakasının yan-zemini değil, yan-akademik-konumlamadır.
(2) 1572-1704 arası disiplinli yenidoğuş — cemiyet-disipliner kontrollü-deneysel-yöntem-vakasında yapısal yan-anlam-yenidoğuş. Gilbert De Magnete (1600) deneysel-yöntem-disiplinli-açılış-monografi-vakası — magnetizm-disiplin-konvansiyonunun akademik-deneysel-yapılaşması. Galileo-Pisa-deneyleri (1592-1610) akademik-mecazi-yöntem-vakaları (düşen-cisimler-Pisa-kulesi-akademik-mitos × gerçek-akademik-yöntem yapısal yan-yana-konumlanmasında — Wootton’un Bazı Uzunca Notlar §5 disiplinli iç-tartışma-zemininde Pisa-mitosunun disiplinli rafine edilmesi). Boyle-Hooke akademik-cemiyet-disipliner-deneysel-yapılaşması (1660-1700) — Royal Society ‘Curator of Experiments’ Hooke-konumlamasının (1662-1703) yapısal-vakası, hava-pompası-deneylerinin cemiyet-disipliner-yapılaşması, Boyle’un ‘disiplinli kuşku politikası’ bireysel disiplinli-eleştiri-konumun vakası.
Boyle-akademik-cemiyet-disipliner deneysel-yapılaşma
Wootton-akademik-anlatımında experiment-yan-anlam-yenidoğuşunun akademik-zenith-vakası Robert Boyle ve Royal Society’nin cemiyet-disipliner-deneysel-yapılaşmasıdır: kontrollü-akademik-koşullarda akademik-disiplinli-tekrar-edilebilir-deney-vakası, akademik-cemiyet-disipliner-tanıklık-zincirinin yapısal yan-zemini (akademik-tanıklığın disiplinli akademik-doğru-vakası-yan’ında işlemesi), akademik-deneysel-rapor-akademik-disiplinli-yapılaşması (Boyle’un Philosophical Transactions 1665- akademik-yayıncılık-aktarım-zincirin akademik-yapılaşması).
Wootton-Shapin akademik-iç-tartışma-vakası
Wootton-akademik-konumlamasının disiplinli iç-tartışma-yan’ı Steven Shapin & Simon Schaffer Leviathan and the Air-Pump (1985) akademik-konumlamasıyla yapısal rakip-tartışmadadır (Bazı Uzunca Notlar §3-4, basılı s.539-547): Shapin-Schaffer-akademik-konumlaması Boyle’un cemiyet-disipliner-deneysel-yapılaşmasının deflasyonist-okumasını sunar (Boyle’un ‘olgu-yan-yan-akademik-bilgi’ yan-konumu sosyal-akademik-konvansiyon-disiplinli-yapılaşma); Wootton-akademik-konumlamasının disiplinli realist-yan-konumu Boyle-akademik-deneysel-yapılaşmasının disiplinli akademik-doğru-vakasını koruyor — experiment-yan-anlam-yenidoğuşu disiplinli akademik-bilgi-yapılaşmasının somut tarihçi-vakasıdır, sosyal-konvansiyon-akademik-yan-konum değil. Halka için kritik tarihçi-disiplin-içsel iç-tartışma-vakası.
Halka müfredatında geçer — yan-yana-okuma-zemini
experiment-yan-anlam-yenidoğuş-vakası Halka 3. dönem-müfredat-omurgası içinde Wootton-akademik-konumlamasının (Halka #18) merkez-konumunda durur:
- Halka v0.X-
deneysel-felsefe-mevcut atomik ile yapısal yan-yana — Boyle-Hooke-Royal Society zincirin Halka-genel-konumlaması; Wootton-akademik-anlatımında bu zincirin disiplinli tarihçi-anatomi-konumlaması. - Halka #14 Isaacson-Franklin (yıldırım-deneyleri 1752 + elektrik-akademik-cemiyet-disipliner-yapılaşma): Franklin-deneysel-yöntem-akademik-konumlaması Wootton-akademik-anlatımındaki experiment-yan-anlam-yenidoğuşunun 18. yy-akademik-uzantı-vakasının somut figürü.
- Halka #15 Westfall-Newton-derinlik: Newton’un Opticks (1704) deneysel-yöntem-yapılaşma-zenith-vakası Wootton-akademik-tezin kapanış-momenti — experiment-yan-anlam-yenidoğuş-zincirin disiplinli zenith-konumu.
- Halka #18 Kuhn (paradigma-içi-akademik-bulmaca-çözüm-yan’ı): Kuhn-akademik-konumlamasındaki deney paradigma-içi-akademik-emek-zincirin yan-zemini — Wootton-akademik-konumlamasında experiment-yan-anlam-yenidoğuş-zincirin etimolojik-tarihçi-anatomisi paradigma-içi-yan-konumun yan’ında ek disiplinli yan-zemin.