Kavramlar
Halka müfredatındaki kitaplarda işlenen ve atomik sayfası oluşturulmuş kavramlar — fikirler, akımlar, kurumlar.
1492-Yenidünya keşfi (akademik-zemin-vakası)
Wootton'un *The Invention of Science* (2015, Halka #18) eserinde formüle edilmiş zemin-tetik-vakası: 1492 Kolomb-Yenidünya-keşfi Avrupa-bilgi-konvansiyonunun (Aristoteles-Plinius-akademik-otorite-zincirinin genelleyici-yapılaşması) disiplinli iç-eleştirisinin coğrafi tetik-zemini, yan-anlam-yenidoğuş-zincirin coğrafi tetik-konumu. Wootton-akademik-tezin (claim-005 nedensellik_tezi) somut akademik-vakası, KISIM BİR Bölüm 3 'Keşfin İcadı' (basılı s.67) + Bölüm 4 'Yerküre Gezegeni' (s.114) ana-formülasyon-zemini. Yenidünya'nın yapısal konvansiyon-içi-konumlanmaması Avrupa-bilgi-konvansiyonunun disiplinli iç-yenidoğuş-zeminini sağlar — *discovery* (keşif) kelimesinin yan-anlam-yenidoğuş-zincirinin coğrafi tetik-vakası.
1 kitapta işleniyor
Akademik Cemiyet Mimari — Amerikan
Franklin'in 1727-1751 döneminde Philadelphia'da kurduğu akademik-cemiyet-mimari-kuruluş-zinciri: Junto-akademik-tartışma-kulübü (1727), Library Company of Philadelphia (1731, ABD'nin ilk-akademik-ödünç-kütüphanesi), American Philosophical Society (1743, ABD'nin ilk-akademik-cemiyeti), Philadelphia Akademisi (1751, sonra University of Pennsylvania), Pennsylvania Hospital (1751, ABD'nin ilk-akademik-hastanesi). Aydınlanma-akademik-cemiyet-mimari-zincirin (Royal Society 1660 İngiltere, Académie des Sciences 1666 Fransa, Berlin Prusya Bilimler Akademisi 1700 Prusya) ABD-uçtaki yapısal-paralel-akademik-mimari-vakası.
1 kitapta işleniyor
Akademik Yayının Atlantik Zincir
Franklin'in 1733-1758 döneminde *Poor Richard's Almanack* (Fakir Richard'ın Almanağı) eserinde olgunlaştırdığı popüler-akademik-yayın-disiplin: 26 yıl-aralığında yıllık-baskıyla Aydınlanma-rasyonalist-pratik-erdem-prensiplerinin (çalışkanlık, tutumluluk, içtenlik, dürüstlük, vatandaşlık-sorumluluğu) sıradan-okur-için-formüle-edilmesi; 1758 *Way to Wealth* (Zenginliğe Giden Yol) eserinin Almanak-yıllık-önsözlerinin akademik-derleme-formu; Aydınlanma-akademik-popüler-yayın-zincirin Atlantik-coğrafyasının ABD-uçtaki kanonik-vakası.
1 kitapta işleniyor
Annus Mirabilis (1665-66)
Newton'un 22-23 yaşlarında, Büyük Plague (Veba) salgınında Cambridge Üniversitesi'nin kapanması üzerine Woolsthorpe Manor'a (Lincolnshire) çekildiği yaklaşık 18 ay (1665 yazı – 1667 başı), Westfall ve Gleick'in akademik-anlatılarında calculus icadının, prizma-deneyiyle beyaz-ışığın bileşik-doğasının keşfinin ve evrensel-çekim kavramının tohumlanmasının paralel-olarak gerçekleştiği dönem; Newton'un kendisinin yaşlılık yıllarında dramatize ettiği ve sonradan retrospektif-mit-üretiminin akademik-tartışma-konusuna dönüştüğü kavramsal-tohumlanma momenti.
2 kitapta işleniyor
Annus Mirabilis (1905)
Einstein'ın 1905 yılında 26 yaşında, Bern-Federal-Patent-Ofisi-akademik-disiplinli-emek-zemininde, *Annalen der Physik* dergisinde yayımladığı 4 makale + 1 doktora-tezinin akademik-mucize-yıl-vakası: (1) Mart 17 — foton-tezi (ışık-kuantumu, 'Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischen Gesichtspunkt', *Annalen der Physik* 17, s. 132-148); (2) Mayıs 11 — Brownian-motion (sıvı-içinde-asılı-tanecik-hareketinin moleküler-kinetik-açıklaması, atom-varlığının akademik-deneysel-doğrulanması, *Annalen der Physik* 17, s. 549-560); (3) Haziran 30 gönderim, 26 Eylül yayın — özel-görelilik (Hareketli Cisimlerin Elektrodinamiği Üzerine, *Annalen der Physik* 17, s. 891-921); (4) Eylül 27 — kütle-enerji-eşdeğerliği E=mc² (*Annalen der Physik* 18, s. 639-641); (5) Temmuz — doktora-tezi 'Moleküler-Boyutların-Yeni-Bir-Belirlenmesi' Zürih Üniversitesi'ne sunum. Halka 3. dönem-akademik-figür-zincirin Newton-1665/66-Woolsthorpe-annus-mirabilis-vakasıyla yapısal-paralel-akademik-vakadır — iki figürün de akademik-kurum-dışı-disiplinli-emek-zemininde (Newton köyde-veba-kapanmasında, Einstein patent-ofisi-bürokratik-emek-zemininde) modern-fiziğin akademik-temelinin tek-yıl-içinde-konsolide-olması.
1 kitapta işleniyor
Anti-Whig tarihçilik disiplini
Whig-tipi-doğrusal-ilerleme-tarihçilik-akademik-konumlamasının (Macaulay 1849, Whewell 1837, Acton 1906 zincir-konumlaması) akademik-disiplinli akademik-eleştirisi-zincirinin disiplinli formülasyonu. Sarton-Koyré-akademik-yöntemsel-akrabalık-zincirin merkez-yan'ı: ikisi de bilim-tarihinin akademik-disiplinli yapılaşmasında geçmişin kendi-konumun akademik-saygılı-yapılaşmasını (geçmişin-bugünden-okunmasının yapısal-eleştirisi) yapısal-akademik-merkez-yöntem olarak yapılaştırır. Halka v0.X-`icselci-tarihyazimi`-atomiğiyle yapısal yan-yana-konumlanması.
2 kitapta işleniyor
Ay-Newton Test Vakası
Westfall Bölüm VIII'in akademik-merkez-vakalarından biri: 1665-1666 Annus Mirabilis Woolsthorpe-akademik-emek-zincirinde Newton'un Ay-yörünge-tümel-çekim-tezi-akademik-test-vakası. Ay'ın yörüngede-kalmasının-akademik-açıklamasının yer-yüzünde-elma-düşmesi-akademik-vakasıyla aynı-tümel-çekim-aksiyomu-altında-yapısal-akademik-birleşmesi modern-bilimin doğum-vakasının akademik-tohum-vakasıdır.
1 kitapta işleniyor
Aydınlanma Akademik Zincirin ABD Uçtaki
Aydınlanma-akademik-zincirin Atlantik-akademik-coğrafyasının ABD-uçtaki kanonik-merkez-konumlanması: Benjamin Franklin (Halka #14), Thomas Jefferson, John Adams, James Madison akademik-üçlü/dörtlü-zinciri Aydınlanma-rasyonalist-pratik-deneysel-pragmatist-figür-yapısının ABD-tarihsel-konumlamada akademik-mimari-vakası. Newton-Aydınlanma-İngiliz-uçtaki kanonik-merkez (Halka #12) ve Voltaire-Diderot-Rousseau-Aydınlanma-Fransız-uçtaki kanonik-merkez konumlarıyla yapısal-paralel.
1 kitapta işleniyor
Aykırılık-Birikimi (Anomali)
Akademik-paradigmanın akademik-iç-tutarsızlık-zincirinin akademik-bunalım-tetikleyicisi-vakası; akademik-cemiyet-disipliner-paradigmanın akademik-bulmaca-çözüm-kapasitesinin akademik-disiplinli-sınır-vakalarının akademik-yapısal-yan'ı. Thomas Kuhn'un *Bilimsel Devrimlerin Yapısı* (1962, Halka #17) Bölüm VI ('Aykırılık ve Bilimsel Keşiflerin Ortaya Çıkışı') ana-formülasyon-bölümü; Bölüm VII (bunalım) akademik-yapısal-uzantısı. Kuyaş çevirisinde 'anomaly' Türkçe-akademik-yansıması 'aykırılık'; uluslararası-akademik-terimde 'anomali' (atomik-slug 'anomali-birikimi' uluslararası-akademik-konvansiyon-yan-yana-konumlamasında). Kuhn-akademik-anlatımının akademik-örneklik-zinciri: Lavoisier-flogiston-paradigmasında kalsifikasyon-ağırlık-artış-akademik-anomali-vakası, Röntgen-X-ışınları-akademik-keşif-vakası (1895), klasik-mekanik-akademik-paradigmasının atomik-spektroskopi-akademik-anomalileri (19. yy-sonu).
1 kitapta işleniyor
Bağdamazlık (Eş-Ölçülemezlik / Incommensurability)
Paradigmalar-arası akademik-rasyonel-karşılaştırmanın akademik-yapısal-zorluk-konumu; akademik-rakip-paradigmalar farklı-akademik-disiplinli-dünya-konumlarında yaşadıkları için akademik-disiplinli-rasyonel-akademik-değerlendirme akademik-iç-eleştiriden geçer. Thomas Kuhn'un *Bilimsel Devrimlerin Yapısı* (1962, Halka #17) Bölüm IX-X ana-formülasyon-zemini; Sonsöz: 1969 §5 ('Örneklikler, Eş-Ölçülemezlik ve Devrimler') akademik-disiplinli-rafinasyon-zemini. Kuyaş çevirisinde 'incommensurability' Türkçe-akademik-yansıması 'eş-ölçülemezlik'; uluslararası-akademik-terimde 'incommensurability' (atomik-slug 'bagdamazlik-incommensurability' iki-yan-akademik-konvansiyon-yan-yana). Akademik-disiplinli-yan'lar: (a) **anlamsal-akademik-eş-ölçülemezlik** (akademik-terim-yan-anlamlarının akademik-disiplinli-akademik-değişimi — 'kütle' Newton'cu ve Einstein'cı paradigmalarda akademik-disiplinli-akademik-farklı-yan-anlam), (b) **gözlemsel-akademik-eş-ölçülemezlik** (akademik-disiplinli-gözlem-akademik-yapılaşmasının akademik-paradigma-yüklü-akademik-konumu, Hanson'cu *Patterns of Discovery* 1958-akademik-zemini), (c) **metodolojik-akademik-eş-ölçülemezlik** (akademik-disiplinli-akademik-yöntem-akademik-değerlerinin akademik-disiplinli-akademik-değişimi). Paul Feyerabend'ın 1962-akademik-konumlamasıyla akademik-paralel-akademik-yapılaşması Kuhn-Feyerabend-akademik-eş-ölçülemezlik-konumlaması olarak akademik-meta-felsefe-zincirin akademik-merkez-vakası.
1 kitapta işleniyor
Bağımsızlık Bildirgesi — Akademik Mimari
4 Temmuz 1776 Bağımsızlık Bildirgesi'nin akademik-mimari-anatomi-vakası: Thomas Jefferson-baş-yazar, Benjamin Franklin-John Adams-redaksiyon-akademik-meslektaşlık-zincirin üç-figürlü mimarisi; Locke-Aydınlanma-doğa-hakları-akademik-zemininin Continental Congress akademik-müzakere-vakasında siyasi-belge-formuna dökülmesi; Franklin'in Jefferson'un 'sacred and undeniable' ifadesini 'self-evident' olarak değiştirme akademik-redaksiyon-önerisi belge-akademik-tarihinin kanonik-vakalarından.
1 kitapta işleniyor
Bermekîler (Vezir-Hanedanı)
Belh'li Sasani-Budist asıllı Bermek ailesinin 750-803 yıllarında Abbasi imparatorluğunu fiilen yöneten dört kuşağı (Halid, Yahya, Cafer, el-Fadl). Hârun er-Reşid'in baş veziri Yahya ve oğulları döneminde (786-803) Sasani Pehlevî kültürel mirasını sistematik Pehlevî-Arapça çeviri programıyla İslam'a aktardılar. Tercüme Hareketi'nin Mansur sonrası kurumsal süreklilik anchor'u; Gutas'ın 'çeviri hareketinin belki de en ateşli destekçileri' olarak işaretlediği vezir-hanedanı. 803'te tasfiyeleri (Hârun er-Reşid eliyle, akıbeti hâlâ akademik tartışma konusu) çeviri hareketinin destekleyici hanedanını yıkmıştır.
1 kitapta işleniyor
Bilim Devrimi (1572-1704 / Wootton-paranı)
David Wootton'un *The Invention of Science* (2015, Halka #17) eserinde formüle edilmiş Bilim Devrimi-akademik-tarih-paranı: çağdaş bilimin disiplinli icat-momenti 1572 (Tycho Brahe-nova-açılışı, Aristotelesçi-değişmez-sema-paradigmasının iç-tutarsızlık-tetik-vakası) ile 1704 (Newton *Opticks* deneysel-yöntem-yapılaşma-zenith-vakası) arasındadır. Halka 3. dönem-tarihçi-zincirin (Koyré 1543-1687 paranı, Westfall 17. yy konsantrasyon-derinliği, Kuhn-meta-felsefe-yapılaşması) 21. yy-yenidoğuş-konumlamasının tarih-paranı. Mevcut Halka v0.X-`bilim-devrimi.md` Halka-genel-konum-atomiği; bu atomik Wootton-spesifik konum-rafinasyonu (revizyonist okumada disiplinli yan-yenidoğuş).
1 kitapta işleniyor
Bilim Devrimi (16-17. yy)
Halka 3. dönem'in tanım-kavramı: 16-17. yüzyıl Avrupa'sında Aristotelesçi-skolastik-fizikten Galilei-Newtonyen-matematiksel-fiziğe kavramsal-felsefi-yöntemsel kopuşun kanonik adlandırması. Kavramın akademik-kullanımı 1939'da Alexandre Koyré'nin *Études galiléennes* eseriyle yaygınlaşmış, 1949'da Herbert Butterfield'ın *The Origins of Modern Science* dersleriyle popüler-akademik-konuma yükselmiştir. Halka için kritik soru: Bilim Devrimi tek-eşsiz Avrupa-içsel olay mıdır (Koyré, Westfall, Cohen-içselci okuma), yoksa İslam-Doğu-bilim-zincirinin doğal uzantısı mıdır (Sezgin, Saliba, Hobson dışsalcı okuma)?
4 kitapta işleniyor
Bilim Tarihi-Akademik-Yenidoğuş (1960'lar)
Koyré-Kuhn-Lakatos-Feyerabend-Hanson akademik-zincirinin akademik-bilim-tarihi/felsefesi-akademik-yenidoğuş-vakası; akademik-pozitivist-akademik-bilim-anlatımının (Mantıksal-Pozitivizm akademik-Viyana-Çevresi-akademik-zincirin akademik-disiplinli-akademik-konumlaması, Carnap-Hempel-Reichenbach akademik-zincir) akademik-disiplinli-akademik-eleştirisinin akademik-yapılaşması, akademik-disiplinli-tarih-eksenli-akademik-bilim-anlatımının akademik-disiplinli-akademik-formülasyonu. Halka 4. dönem-(Karşılaştırmalı Sentezler)-akademik-meta-zemini. Akademik-zincirin akademik-yapısal-merkez-vakaları: Alexandre Koyré (1939 *Études galiléennes* akademik-titiz-içselci-akademik-tarihyazımı), Norwood Russell Hanson (1958 *Patterns of Discovery* akademik-paradigma-yüklü-akademik-gözlem-konumlamasının akademik-zemini), Thomas Kuhn (1962 *Bilimsel Devrimlerin Yapısı* + 1969 Sonsöz akademik-paradigma-değişim-felsefesinin akademik-merkez-vakası), Imre Lakatos (1965 Bedford Konferansı + 1970 *Criticism and the Growth of Knowledge*-derlemesi 'bilimsel-araştırma-programları' akademik-konumlamasının akademik-zemini), Paul Feyerabend (1962 *Explanation, Reduction, and Empiricism* + 1975 *Against Method* akademik-radikal-akademik-yöntem-konumlamasının akademik-zemini).
1 kitapta işleniyor
Bilim-tarihçiliği üç-evreli akademik-mimarisi (Gavroglu Bölüm 1 formülasyonu)
Kostas Gavroğlu'nun (Halka #20) *Bilimlerin Geçmişinden Tarih Üretmek* (İletişim 2006) Bölüm 1 ('Bilim Tarihi'nin Tarihine İlişkin Notlar' s.21+) ana-formülasyonu: bilim-tarihçilik-akademik-disiplinin **üç-evreli akademik-mimaride** yapısal-yapılaştırılması — (1) **ilk-dönem (~1880-1930)**: pozitivist-vakanüvislik (Tannery + Duhem + Sarton); (2) **ikinci-dönem (~1930-1960)**: sosyolojik-yaklaşımlar (Merton, Zilsel, Hessen, Bernal) + içselci-akademik-konum (Koyré) yan-yana; (3) **üçüncü-dönem (~1960+)**: akademik-disiplinli-bilişsel-kimlik-oluşma-süreci (Kuhn-merkez-vakası). **Halka için kritik-yapısal-yan**: Halka 4. dönem-müfredat-tasarımının yapısal-anatomisi (#18 Kuhn → #19 Sarton → **#20 Gavroglu** → #21 Ronan) Gavroglu'nun bu üç-evreli formülasyonuyla **doğrudan-yapısal-uyum** içindedir; Sarton (Halka #19) = ilk-dönem-merkez-figürü, Koyré (Ek #22) = ikinci-dönem-içselci-merkez, Kuhn (Halka #18) = üçüncü-dönem-merkez-vakası.
1 kitapta işleniyor
Bilim-tarihçilik akademik-disiplinin Amerikan-kuruluş-vakası
Sarton'un *Bilim Tarihinde Yöntem* (Doruk 1997, Halka #19) derlemesinde formüle edilmiş akademik-disiplin-formülasyon-vakası: bilim-tarihçilik-akademik-disiplini 1913 *Isis* dergisinin Belçika-Wondelgem'de kuruluşu + 1916+ Sarton'un ABD-Carnegie-Harvard-akademik-zincire aktarımı + 1924 History of Science Society-akademik-cemiyet-mimari-zincirin yapısal yan-yana-yapılaşması + *Introduction to the History of Science* 5-cilt akademik-derinlik-monografi-vakası (1927-1948) zincir-konumlamasında akademik-disiplinli yapılaşma. Halka 4. dönem-akademik-meta-yöntem-felsefe-zincirin Sarton-akademik-disiplin-formülasyon-yan'ının somutlaşması.
1 kitapta işleniyor
Bilim-tarihçilik akademik-meta-disiplini
Halka 4. dönem-müfredat-tasarımının (Karşılaştırmalı Sentezler / Modern Bilim ve Bilim Tarihçiliği akademik-yan-konum) akademik-meta-zemininin somutlaşmasının yapısal yan-yapılaşması: Halka 4. dönem-akademik-zincirin (#18 Kuhn → #19 Sarton → #20 Gavroglu → #21 Ronan) akademik-meta-yöntem-felsefe-zincirin disiplinli akademik-yapılaşması — bilim-tarihçilik-akademik-meta-disiplin-zincir-akademik-formülasyonun yapısal yan-yapılaşması. Halka 1.-3. dönem-akademik-zincirinin (genel-bilim-tarihi + Doğu-bilim-İslâm-zincir + Batı-Bilim-Devrimi) akademik-meta-yapılaşmasının disiplinli yansımasıdır.
3 kitapta işleniyor
Bilimsel Devrim (Kuhn-akademik-konumlamasında)
Akademik-cemiyet-disipliner-paradigma-yenilenmesinin akademik-yapısal-vakası; akademik-bunalım-sonrası-yeni-paradigmanın-akademik-cemiyetçe-akademik-disiplinli-kabulü. Thomas Kuhn'un *Bilimsel Devrimlerin Yapısı* (1962, Halka #17) Bölüm IX-X-XI ana-formülasyon-zemini. Kuhn-akademik-konumlamasının akademik-radikal-yan'ı: bilimsel-devrim-akademik-rasyonel-akademik-süreç değil akademik-cemiyet-disipliner-yenilenmesidir — paradigmalar-arası akademik-eş-ölçülemezlik-konumlanması akademik-rasyonel-karşılaştırmayı akademik-disiplinli-iç-eleştiriden geçirir. Akademik-örneklik-zinciri: 1543 Kopernik-akademik-paradigma-değişim-vakası (Ptolemaios-akademik-astronomi-paradigması → güneş-merkez-akademik-paradigması), 1687 Newton-Principia-akademik-paradigma-zenith-vakası (Aristotelesçi-akademik-fizik → klasik-mekanik), 1770'ler-1790'lar Lavoisier-kimya-devrim-vakası (flogiston-akademik-paradigması → oksijen-yanma-akademik-paradigması), 1905-1925 modern-fizik-paradigma-değişim-vakası (klasik-mekanik → görelilik + kuantum-mekaniği). Bilim-tarihi-yenidoğuş-1960lar-akademik-zincirin (Koyré-Kuhn-Lakatos-Feyerabend-Hanson) akademik-disiplinli-formülasyonunun yapısal-akademik-merkez-vakası.
1 kitapta işleniyor
Çin-bilim akademik-takdir zinciri
Halka #21 Ronan-Bölüm III (Eski Çin'de Bilim, s.137) açılış-yan-vurgusunda somutlaşan yeni-açılan-yan-atomik: Joseph Needham'ın *Science and Civilisation in China* (Cambridge University Press, 1954+) çoklu-cilt-akademik-derinlik-monografi-vakasının akademik-zincirin yapısal-yan-yapılaşması; Ronan'ın *The Shorter Science and Civilisation in China* (5 cilt 1978-1995, Cambridge University Press) baş-editörlük-vakasının disiplinli-yan-zemini. Çin-bilim-akademik-zincirin (Han-Sui-Tang-Song-Ming-akademik-yan-yapılaşması) Batı-akademik-yan'ında 1960'lara kadar 'yeteri kadar takdir görmemekte' olan-yan-konumdan disiplinli-akademik-yan-takdir-yan-konumuna geçişin Cambridge-akademik-zincir-merkez-yan-vakası — Halka 1. dönem-Doğu-bilim-akademik-zincirin (Hobson, Sezgin, Goody, Starr) akademik-Çin-yan-konumunun Cambridge-akademik-zincir-disiplinli-yan-zemini.
1 kitapta işleniyor
Deney (akademik-yan-anlam-yenidoğuşu)
Wootton'un *The Invention of Science* (2015, Halka #18) eserinde formüle edilmiş yan-anlam-yenidoğuş-vakası: *experiment* kelimesinin 1492-öncesi Latince yan-anlamları (*experientia* tecrübe-yaşayış + *experimentum* deneme) → 1572-1704 arası disiplinli yenilenmesinde cemiyet-disipliner kontrollü-deneysel-yöntem-vakasında akademik-yan-anlam-yapısal-yenidoğuş-vakası. Wootton-akademik-merkez-tezin (claim-002 metodolojik_tez + claim-003 kavramsal_tez) somut akademik-vakası, Bölüm 8 'Deneyler' (basılı s.297) ana-formülasyon-zemini. Gilbert-Boyle-Hooke deneysel-zincirin tarihçi-anatomisi.
1 kitapta işleniyor
Deneysel Felsefe
17. yüzyıl ortasında Bacon'ın *Novum Organum* (1620) çağrısıyla tohumlanan, Boyle ve Hooke'un Royal Society laboratuvar-pratiğiyle kurumlaşan ve Newton'un *Opticks* (1704) eki 'Hypotheses non fingo' mottosuyla aksiyom-statüsüne yükselen yöntem-disiplini: doğa-bilgisinin spekülatif-skolastik-Aristotelesçi tümdengelimden değil, ölçülmüş-deneysel-veriden ve bu veriden matematiksel-aksiyomlar yoluyla tümevarım-tümdengelim çift-yönlü çıkarımdan üretilmesi gerektiği akademik-konumu.
2 kitapta işleniyor
Dışsalcı tarihyazımı (externalist history of science)
Bilim tarihi yöntem-tartışmasının iki ana-yönelimden ikincisi; bilim tarihini bilimsel kavramların ve teorilerin **dış-bağlamı** (sosyo-ekonomik-kurumsal-politik-toplumsal-iktisadi koşullar) üzerinden açıklayan tarihyazımı yaklaşımı. İçselci tarihyazımının (Koyré-tarzı kavramsal-iç-mantık-merkezli okuma) odağındaki bilimsel-kavramların kendi-içsel-mantığını yan-faktör konumuna iter; bilimsel-üretimin sosyo-tarihsel koşullara bağımlı yapılaştığını iddia eder. Boris Hessen'in 1931 *The Social and Economic Roots of Newton's Principia* bildirisi akademik-kanonik açılış-vakası; J. D. Bernal, Robert Merton, Edgar Zilsel-akademik-zinciri ile genişler. 1980+ Edinburgh Strong Programme (Bloor, Barnes, Shapin) + 1985 Shapin-Schaffer *Leviathan and the Air-Pump* akademik-zenith-formülasyonu. **Halka v0.25 turunda `icselci-tarihyazimi`-atomiğin (v0.15) simetrik-çift-atomik-tamamlanma-vakası** — Gavroglu #20 *Bilimlerin Geçmişinden Tarih Üretmek* (İletişim 2006) Bölüm 1 ikinci-dönem-akademik-zincirin 'Sosyolojik Yaklaşımlar: Merton, Zilsel, Hessen, Bernal' alt-bölümü ana-formülasyon-zemini.
1 kitapta işleniyor
Disipliner-Matris
Sonsöz: 1969 paradigma-rafinasyonunda Kuhn-akademik-cemiyet-disipliner-yapılaşmasının akademik-disiplinli-formülasyonu (Sonsöz §2 'Grup İlkelerin Bütünleşmesi Olarak Paradigmalar'); paradigma-kavramının akademik-cemiyet-disipliner-yan-anlamının akademik-yapısal-yenilenmesi. Akademik-disiplinli-akademik-cemiyet-disipliner-paylaşılan-akademik-bütünlüğün dört-yan-bileşeni: (1) **sembolik-genellemeler** (akademik-disiplinli-formülasyonlar, *F=ma*, *E=mc²* gibi), (2) **metafizik-modeller** (akademik-disiplinli-yan-yan-akademik-konumlamanın akademik-örnekleri, 'gaz-molekül-kinetik-akademik-modeli' gibi), (3) **akademik-değer-konumlamaları** (akademik-disiplinli-akademik-üretim-değerleri: akademik-disiplinli-tutarlılık, akademik-disiplinli-açıklama-kapasitesi, akademik-disiplinli-basitlik), (4) **paylaşılan-örneklikler** (akademik-disiplinli-akademik-eğitim-örneklik-zinciri). Paradigma-kavramının yirmi-bir-akademik-yan-anlam-yoğunluğunun (Margaret Masterman 1965-Bedford-Konferansı-akademik-eleştiri-vakasının akademik-disiplinli-tespiti) akademik-disiplinli-rafinasyon-yan'ı.
1 kitapta işleniyor
Doğa Romantizmi
18. yüzyılın sonu - 19. yüzyıl ortası Almanca konuşulan Avrupa'da Goethe-Schelling-Schiller-Humboldt akademik-felsefi-zincirinin kurduğu doğa-bilim-felsefe-akademik-konumu: Aydınlanma-rasyonalist-mekanik-doğa-modelinin estetik-duygusal-organik-bütünlük-doğa-modeline yumuşatılması; bilim-yapma-pratiğinin sayısal-ölçüm-ile estetik-doğa-deneyim-sentezinin akademik-meşruluğunun kurulması; Halka 3. dönem-figür-zincirin Newton-Aydınlanma-figüründen Humboldt-Aydınlanma-Romantizm-köprü-figürüne akademik-konum-değişiminin felsefi-zemini.
1 kitapta işleniyor
Ekoloji ve Doğa-Bütünlük
Alexander von Humboldt'un 1799-1804 Latin Amerika saha-seyahatinde olgunlaştırdığı ve 1845-1862 Cosmos beş cilt projesinde sistematik akademik-monografi-formuna kavuşturduğu doğa kavrayışı: doğanın canlı-cansız, organik-inorganik, atmosferik-jeolojik-biyolojik tüm unsurların karşılıklı-bağlantılı tek-bütünlüklü-yaşayan-organizma olduğu tezi. Newton-aksiyomatik-mekanik-evrenin parçacıkçı-kuvvetler-modelinin organik-bütünlük-modeline yumuşatılması; ekoloji disiplinin (Haeckel 1866 'oekologie' kelimesini bu zeminden türetir) akademik-tohum-fikri.
1 kitapta işleniyor
Elektrik Akademik Mimari — Franklin
Franklin'in 1747-1751 dönemi elektrik-akademik-emek-zincirinde olgunlaştırdığı ve 1752 Haziran uçurtma-deneyiyle akademik-deneysel-doğrulanmasını yaptığı yıldırım-elektrik-özdeşlik-tezi ile pozitif/negatif-yük terminolojik-akademik-ayrımı; paratoner-akademik-icadı (1752 sonrası); *Experiments and Observations on Electricity* (1751 Londra-yayını) eserinin akademik-monografi-formu. Modern elektromanyetizm-disiplinin akademik-tarihsel-soykütüğünün öncü-vakalarından.
1 kitapta işleniyor
Eleştirel-eklemlenme tezi (Gavroglu-merkez-tezsel-formülasyon)
Kostas Gavroglu'nun (Halka #20) akademik-merkez-tezsel-formülasyonu: bilim-tarihçilik-akademik-yöntem-zincirin içselci × dışsalcı akademik-iki-kanonik-kutbu (Koyré-içselci × Hessen-Marksist-dışsalcı) arasındaki yapısal-iç-tartışmasının disiplinli akademik-yan-yana-yapılaştırılmasının akademik-rafinasyon-konumu. Ne saf-içselci (Koyré-akademik-konumlamasının yapısal-yetersizliği — bilim-camiasının sosyo-ekonomik-kurumsal-bağlamlarını yan-faktör konumuna iter) ne saf-dışsalcı (Hessen-Marksist-tezsel-akademik-yapısal-yetersizliği — bilimsel-içerik-akademik-iç-disiplinli-yapılaşmasını sosyo-ekonomik-bağlamların doğrudan-yansıması olarak yapılaştırır) konum. **Kuhn-akademik-mirasçı-zincirin** disiplinli akademik-meta-rafinasyon-konumu — Gavroglu'nun Bölüm 7 ('Bilimsel Pratik' s.221+) Kuhn-merkez-vakası ana-formülasyon-zemini: 'Kuhn'un eseri, sorunsalın yönünü değiştirerek dikkatimizi bilim camiasının gündelik pratiklerine odaklamamızı sağladı.' Halka 4. dönem-akademik-meta-yöntem-felsefe-zincirin akademik-eleştirel-konum-rafinasyon-vakasının somutlaşması.
1 kitapta işleniyor
Hareket Niceliği (Momentum) Akademik-Mimari
Westfall Bölüm VII'in akademik-merkez-konsepti: Galileo-Descartes-Huygens-Newton akademik-zincirinde mekanik-disiplinin matematiksel-niceliksel-aksiyomatik-zemininin somut-akademik-konsept-vakası. Newton-Principia'nın Tanım II'sinde 'hareket niceliği = kütle × hız' formülasyonuyla akademik-disiplinde aksiyomatikleşmesinin akademik-zenith-konumlaması; mekanik-disiplinin matematikleştirilme-akademik-tarihinin yapısal-omurga-vakasıdır.
1 kitapta işleniyor
Hat ekolleri
Kufî (köşeli, anıtsal, erken Kuran kitabesi) → Maghribî (Mağrib bölgesel varyantı) → Nesih (yuvarlak, akıcı, kitap için ideal — İbn Mukla 10. yy reformu) → Sülüs (büyük format, kalın) → Dîvânî (Osmanlı saray belgeleri) zinciri. Hat sadece estetik değil, hız + okunabilirlik + standardizasyon teknik problemine kademeli teknik cevaptır.
1 kitapta işleniyor
Hipotez (akademik-yan-anlam-yenidoğuşu)
Wootton'un *The Invention of Science* (2015, Halka #18) eserinde formüle edilmiş yan-anlam-yenidoğuş-vakası: *hypothesis* kelimesinin 1492-öncesi Yunanca yan-anlamı (*hypotithenai*: altta-konulan, varsayılan, akademik-disiplinsiz-varsayım) → 1572-1704 arası disiplinli yenilenmesinde bilim-disiplinli test-edilebilir-akademik-konumun yapısal yan-anlam-yenidoğuş-vakası. Wootton-akademik-merkez-tezin (claim-002 metodolojik_tez + claim-003 kavramsal_tez) somut akademik-vakası, Bölüm 10 'Hipotezler/Teoriler' (basılı s.359) ana-formülasyon-zemini. Newton-Opticks-1704-akademik-zenith-vakası bu yan-anlam-yenidoğuş-zincirin disiplinli kapanış-momenti.
1 kitapta işleniyor
Humboldt Bilim Yöntemi
Alexander von Humboldt'un 1799-1804 Latin Amerika beş-yıllık saha-seyahatinde olgunlaştırdığı ve sonraki Avrupa-Berlin akademik-emeklerinde kanonik-formülasyona kavuşturduğu doğa-bilim akademik-yöntemi: saha-gözlemi + ölçüm-aletleri + isotermler (eş-sıcaklık-eğrileri 1817 Paris-yayını) + bitki-coğrafyası + jeoloji-meteoroloji-zooloji-botanik çapraz-disipliner sentez. Newton-aksiyomatik-tümdengelim modelinden Humboldt-saha-tümevarım modeline akademik-yöntem-yumuşatılmasının somut-vakası; modern doğa-bilim disiplinlerinin (özellikle ekoloji, iklimbilim, bitki-coğrafyası, jeomanyetik-bilim) akademik-yöntem-tohumu.
1 kitapta işleniyor
Hümanist bilim-tarihi konumlaması
Sarton'un *The History of Science and the New Humanism* (1931) ana-formülasyon-eserinde + *Bilim Tarihinde Yöntem* (Doruk 1997, Halka #19) derlemesinde formüle edilmiş akademik-merkez-tezsel-konumu: bilim-tarihçilik-akademik-disiplini bilim-yöntem ve hümanist-tarih akademik-eklemlenme-konumlamasının disiplinli formülasyonu — 'bilimsel ruh, bilimsel yöntemlerin oluşturulmasıyla olduğu kadar tarihsel düşüncelerin eklenmesiyle de geliştirilmiş ve arındırılmış bir hümanizmdir.' Halka 4. dönem-akademik-meta-yöntem-felsefe-zincirin Sarton-akademik-evrensel-pozitif-zemininin somut-merkez-formülasyon-vakası.
2 kitapta işleniyor
Isis dergisi akademik-konumlaması
1913'te George Sarton tarafından Belçika-Wondelgem-Mons'ta kurulan bilim-tarihçilik-akademik-yayıncılık-zincirin disiplinli-açılış-vakası: bilim-tarihçilik-akademik-disiplinin uluslararası-akademik-iletişim-zemininin somut akademik-cemiyet-mimari-vakasıdır. *Isis* — 'an international review devoted to the history of science and civilization' — Halka 4. dönem-akademik-meta-yöntem-felsefe-zincirin Sarton-akademik-disiplin-formülasyon-yan'ının disiplinli akademik-yayıncılık-vakası.
1 kitapta işleniyor
İçselci tarihyazımı (internalist history of science)
Bilim tarihi yöntem-tartışmasının iki ana-yönelimden biri; bilim tarihini bilimsel kavramların ve teorilerin **iç-mantığıyla** açıklayan tarihyazımı yaklaşımı. Sosyal-ekonomik-kurumsal-politik bağlamı (dışsalcı tarihyazımının odağı) yan-faktör olarak görür ya da tamamen yok sayar; bilimsel düşüncenin kendi-içsel-zenginlik-kuramsal-zemin-değişimleri-kavramsal-kopuşları üzerinden ilerlediğini iddia eder. Alexandre Koyré (1892-1964) bu yönelimin kanonik temsilcisi olarak akademik-konsensüsün figürüdür. Halka müfredatında v0.15 turuyla açılan **ilk meta-kavram atomiği** — Halka'nın 4. dönem'inde Gavroglu #20 ile eleştirel-revizyonunu, Wootton #17 ile revizyonist-Bilim-Devrimi yan-okumasını karşılaşır; karşıt-kutup `dissalci-tarihyazimi` atomiği **v0.25 turunda Gavroglu #20 (*Bilimlerin Geçmişinden Tarih Üretmek*, İletişim 2006) açılışıyla simetrik-çift-atomik-tamamlanma-vakası olarak AKTİF** — Halka'nın çift-eksen-meta-tarihyazımı-disiplini bu çift-atomikle yapısal-akademik-disiplinli-yapılaştırılır.
3 kitapta işleniyor
İki Akımın Sentezi (Newton-Principia)
Westfall'ın akademik-omurga-tezinin akademik-merkez-konsepti: 17. yy bilim devriminin Pythagorasçı-Platoncu-matematiksel akım × mekanikçi-felsefe-akımı'nın yapısal-çatışmalı-sentezinin Newton'un *Principia*'sında (1687) matematiksel-aksiyomatik-tümel-çekim-yapısıyla akademik-disiplinde gerçekleştirilmesinin somut-akademik-vakası. Modern bilimin doğum-vakasının akademik-yapısal-zenith-konumlamasıdır.
1 kitapta işleniyor
İklim Değişikliği — Erken Akademik Tahmin
Alexander von Humboldt'un 1800 yılı Mart ayında Venezuela Aragua Vadisi'ndeki Valencia Gölü'nde gözlemlediği ormansızlaşma-iklim-toprak-bozulması zincirinin akademik-uyarı-niteliğinde belgelenmesi: ormansızlaştırılan arazilerin toprak-erozyonu, atmosfer-nem-azalması, gölün su-seviyesi-düşmesi ve şiddetli yağmur-akıntılarının sömürge-tarımı-kaynaklı çevresel-yıkım-zinciri olarak akademik-formülasyonu. Modern iklim-bilim-tarihinin akademik-kanonik-soykütüğünün öncü-vakası; insan-kaynaklı çevre-tahribatın gelecek-kuşaklara öngörülemez-etkilerinin akademik-uyarı-niteliğinde Humboldt-formülasyonu.
1 kitapta işleniyor
Kopernik-Şâtır Ay modeli özdeşliği
İbn eş-Şâtır'ın 1350'ler Şam Ay modeli, Kopernik'in 1543 De Revolutionibus Ay modeliyle, vektör uzunlukları ve aequans rolü dahil, birebir aynıdır. Ptoleme'nin Ay-Dünya uzaklığı varyasyonunu aşırı abartan hatasını her ikisi de aynı şekilde düzeltir. Halka anti-Eurocentric kampının matematik özdeşlik düzeyinde teknik silahı.
1 kitapta işleniyor
Matematiksel Mekanik
17. yüzyıl sonunda Newton'un *Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica* (1687) ile sistematik aksiyomatik formülasyona kavuşan fizik-disiplini: hareket, kuvvet, kütle ve uzay-zamanın matematiksel-tanımlı temel-kavramlar olarak çerçevelenmesi ve bu kavramlardan üç hareket-yasası ile evrensel-çekim aksiyomunun türetilmesi yoluyla göksel ve yersel hareketin tek-bir-yasalar-kümesinde birleştirilmesi.
1 kitapta işleniyor
Matematikselleştirme (mathématisation)
Koyré'nin Bilim Devrimi'ni okuma anahtarı: 16-17. yüzyılda Aristotelesçi-niteliksel-fizikten Platonik-niceliksel-geometrik fiziğe kavramsal-kopuşun adı. Koyré'ye göre Bilim Devrimi salt yeni-deneysel-keşifler ya da yeni-teleskopik-gözlemler değil; doğanın 'matematik dilinde yazılmış' olduğunun yeniden-keşfedilmesi ve bu yeniden-keşfin Galileo'nun mekanik-fiziği, Kepler'in astronomisi ve Newton'un Principia'sı zincirinde sistematik aksiyomatik-formülasyona ulaşmasıdır. Antik Pythagoras-Platon mirasının Erken-Modern Avrupa'da diriliş-momenti.
3 kitapta işleniyor
Medrese (Sünnî-İslam Yüksek-Eğitim Kurumu)
Vakfiye-temelli, devlet-veya-emir-bağışı ile finanse edilen, fıkıh-hadis-tefsir-Arapça-edebiyat müfredatlı Sünnî-İslam yüksek-eğitim kurumu. 11. yy Bağdat-Nizâmiyye prototipinden başlayarak Selçuklu, Eyyubî ve Memlûk dönemlerinde Sünnî-ortodoks-eğitim ağının fiziksel düğümleri olarak yayılmıştır. Halka müfredatında üç kitabın yöntemsel-pencere-kesişimi: Pedersen (#7) kitap-mimari-kütüphane bağlamı, Lyons (#9) Nizâmiyye-Bağdat bağlamı, **Berkey (#11) Memlûk Kâhire'sinde anti-institutionalist çerçeve**. Berkey'in özgün katkısı medreseyi 'Avrupa-üniversitesi-İslamî-öncülü-kurumsal-yapı' (Makdisi 1981) olarak değil, eğitim-aktarımın pedagojik akışına fiziksel-iktisadi destek sağlayan açık-yapı olarak konumlandırmasıdır.
1 kitapta işleniyor
Mekanizm Felsefesi
17. yy ortasında Descartes-Gassendi-Boyle akademik-zincirinde somutlaşan akademik-felsefe-konumu: doğanın maddi-zerre-makinesi olarak yeniden-tanımlanması; doğa-görüngülerinin arkasındaki gizli-mekanizmaların matematiksel-mekanik-aksiyomlarla açıklanmasının akademik-felsefe-zemini. Aristoteles-skolastik-doğa-felsefesinin niteliksel-doğa-yorumunun akademik-yapısal-yıkımının somut-akademik-vakası ve Westfall'ın iki-akım-tezinin (Pythagorasçı-matematiksel × mekanikçi-felsefe) bir-akademik-akımının akademik-felsefe-omurgasıdır.
1 kitapta işleniyor
Newton'un Simya Emeği
Isaac Newton'un Cambridge Trinity College yıllarında (yaklaşık 1668-1696) ve sonrasında Londra'da sürdürdüğü, hayatının yaklaşık 30 yılını ve bin-binlerce sayfa elyazmasını kapsayan simya-kimya pratiği; *Principia*'nın matematiksel-aksiyomatik akademik-figürünün kanonik-rasyonel-Newton mitolojisine karşılık, Newton-arşivlerinin 20. yüzyılda yeniden-açılmasıyla ortaya çıkan ve Westfall ile Gleick'in işlediği 'gizli, mistik, hermetik Newton' figürü; Halka için Bilim Devrimi'nin akademik-figürünün rasyonel-bilim ile gizli-bilim'in çift-yüzlü konumunu somutlaştıran kavram.
2 kitapta işleniyor
Olağan Bilim (Normal Bilim)
Akademik-cemiyet-disipliner-emek-zincirin paradigma-altı-akademik-bulmaca-çözüm-üretim-zemini; akademik-eleştirel-keşif-arayışı değil paradigma-disiplinli-akademik-derinleşme zemini sunan akademik-disiplinli-üretim-modu. Thomas Kuhn'un *Bilimsel Devrimlerin Yapısı* (1962, Halka #17) Bölüm II-IV ana-formülasyon-zemini. Kuhn-akademik-konumlamasında 'normal science' Kuyaş çevirisinin Türkçe-akademik-yansıması 'olağan bilim'; akademik-konvansiyon-uluslararası-terimde 'normal-bilim' yan-yana kullanılır. Akademik-yapılaşma: akademik-cemiyet-disipliner-paradigma-içi akademik-bulmacalar (akademik-paradigma-çerçevesindeki akademik-rutinli-akademik-üretim) × akademik-yapısal-anomaliler (akademik-paradigmaya-uyumsuz-vakalar) — olağan-bilim-akademik-emek-zincirin akademik-disiplinli-yapısının somutlaşması. Akademik-bilim-eğitiminin akademik-disiplinli-zemini paradigma-içi-akademik-örneklik-aktarımıdır.
1 kitapta işleniyor
Olgu (akademik-yan-anlam-yenidoğuşu)
Wootton'un *The Invention of Science* (2015, Halka #18) eserinde formüle edilmiş yan-anlam-yenidoğuş-vakası: *fact* kelimesinin 1492-öncesi Latince yan-anlamı (factum: yapılan-iş, edim, eylem) → 1572-1704 arası disiplinli yenilenmesinde bilim-disiplinli doğru-vakası-konumlamasında yan-anlam-yenidoğuş-vakası. Wootton-akademik-merkez-tezin (claim-002 metodolojik_tez + claim-003 kavramsal_tez) somut akademik-vakası, Bölüm 7 'Olgular' (basılı s.243) ana-formülasyon-zemini. Türkçe-yansımada Çevirmen Nurettin Elhüseyni'nin tek-tanımlı disiplinli konvansiyonu *fact*='olgu' (Çevirmenin Notu, basılı s.5).
1 kitapta işleniyor
Özel Görelilik
Einstein'ın 1905'te Bern-patent-ofisi-akademik-disiplinli-emek-zemininde yayımladığı *Zur Elektrodynamik bewegter Körper* (Hareketli Cisimlerin Elektrodinamiği Üzerine, *Annalen der Physik* 17, s. 891-921, 26 Eylül 1905) makalesinin akademik-omurgasında formüle edilen kuram. İki temel-aksiyom: (1) fiziksel-yasaların eylemsiz-çerçevelerde aynı-konumlanması (görelilik-ilkesi); (2) ışık-hızının vakumda kaynaktan-bağımsız sabit-konumlanması. Bu iki aksiyomdan eşzamanlılığın-göreceliği, zaman-genişlemesi (time dilation), uzunluk-büzülmesi (length contraction), kütle-enerji-eşdeğerliği (E=mc² — 1905 Eylül ek-makalesinde formüle edilmiştir) sonuçları akademik-disiplinde türetilir. Lorentz-Poincaré öncel-akademik-zinciri (1898-1905) eter-kavramını korurken Einstein'ın akademik-yapısal-fark-konumu mutlak-eteri terk-eder; bu yapısal-akademik-konum-değişimi 20. yy fiziğin akademik-paradigma-değişiminin başlangıç-vakasıdır.
1 kitapta işleniyor
Panoramik bilim-kültür anlatımı
Halka #21 Ronan-akademik-konum-formülasyonu (yeni-açılan-yan-atomik): bilim-akademik-tarihinin dünya-medeniyet-zincirlerinin (Mezopotamya-Mısır-Antik-Yunan-Hint-Çin-İslam-Avrupa-modern) yan-yana-yapısal-eşit-hacim-yan-yapılaşmasının akademik-popüler-pedagojik-yan-konumlamasıdır — Sarton-akademik-evrensel-hümanist-bilim-tarihçilik-zincirin (Halka #19) disiplinli-akademik-popüler-mirasçı-rafinasyonu ve Joseph Needham-Cambridge-Çin-bilim-akademik-zincirin (Ronan'ın *The Shorter Science and Civilisation in China* 5 cilt 1978-1995 baş-editörlük-vakası) akademik-mirasçı-yan-zemininin somutlaşmasıdır. Halka 1.-2. dönem-Doğu-bilim-akademik-zincirin (Hobson #4, Sezgin #9, Lyons #6, Pedersen #7, Berkey #11, Gutas #10, Starr #5) anti-Eurocentric-akademik-konumlamasının akademik-popüler-pedagojik-mirasçı-yan-zemini olarak yapısal-yan'da somutlaşır.
1 kitapta işleniyor
Paradigma
Akademik-cemiyet-disipliner-örneklik-konumlamasının akademik-yapısal-zemini olarak akademik-bilim-üretiminin akademik-disiplinli-mimarisinin akademik-disipliner-yan'ı; Thomas Kuhn'un *Bilimsel Devrimlerin Yapısı* (1962) eserinde akademik-meta-yöntem-felsefesinin akademik-merkez-kavramı olarak akademik-disiplinli-formüle edilen kavram. Sonsöz: 1969-rafinasyonunda paradigma-kavramının iki-yan-anlamı akademik-yapısal-ayırılır: (1) **disipliner-matris** — akademik-cemiyet-disipliner-yan-anlam, sembolik-genellemeler + metafizik-modeller + akademik-değer-konumlamaları + paylaşılan-örnekliklerin akademik-disiplinli-bütünlüğü; (2) **paylaşılan-örneklik** — akademik-uygulama-yan-anlam, akademik-cemiyet-disipliner-akademik-eğitiminin akademik-bulmaca-çözüm-akademik-örneklik-aktarım-zemini. Kuyaş çevirisinde 'paradigma' uluslararası-akademik-terimde-aynen kullanılır (Türkçe-akademik-yansıması yok, 'örnek'/'model' karşılıkları akademik-disiplinli-yetersizliği nedeniyle akademik-konvansiyon-uluslararası-terim-konumlamasında).
1 kitapta işleniyor
Tercüme Hareketi
8.-10. yy'da Yunan, Süryânice, Pehlevî, Sanskritçe metinlerin Arapça'ya kazandırılması. Mansur döneminde başlar, Bermekîler ve Memûn döneminde zirve, Büveyhiler dönemine kadar (945) sürer. Antik Yunan-Hint-Pers bilim mirasının İslam dünyasına sistematik ve ölçekli aktarımı; pek çok Yunan eserinin Arapça aracılığıyla bugüne ulaşması. Gutas'ın akademik-philological tezine göre 'çeviri hareketi Perikles Atina'sı, İtalyan Rönesans'ı ve 16-17. yy bilimsel devrimiyle aynı kategoride bir rönesanstır'.
6 kitapta işleniyor
Tūsī couple (çift daire prensibi)
Naṣīreddīn et-Tûsî'nin (1247 Tezkire fî İlmü'l-Heyʾa) Ptoleme aequans'ını çürütmek için geliştirdiği geometrik mekanizma: bir dairenin içinde, yarıçapı yarısı kadar bir başka dairenin yuvarlanması, doğrusal harekete dönüşür. Şâtır'ın Ay modelinde ve Kopernik'in De Revolutionibus'unda (matematik özdeşlik düzeyinde) kullanılır.
1 kitapta işleniyor
Tümel Çekim
Newton'un *Principia* (1687) Kitap III'te aksiyomatik-formülasyonunu sunduğu kavram: evrendeki herhangi iki kütle birbirini, kütlelerinin çarpımıyla doğru orantılı ve aralarındaki uzaklığın karesiyle ters orantılı bir kuvvetle çeker; bu yasa göksel ve yersel cisimleri **aynı tek-yasaya tabi** kılarak Aristoteles'ten beri süregelen ay-üstü/ay-altı ontolojik-ayrımını ortadan kaldırır.
2 kitapta işleniyor
Türler-Arası Bağlantılılık
Alexander von Humboldt'un 1799-1804 Latin Amerika saha-seyahatinde olgunlaştırdığı ve 1807 Naturgemälde tablosunda akademik-görsel-formülasyona kavuşturduğu doğa-bilim akademik-konseptinin yapısal-omurgası: bitki-türleri, hayvan-türleri, iklim-koşulları, jeoloji-katmanları ve insan-toplum-pratiklerinin karşılıklı-bağlantılı-zincir-içinde bulunduğu ve hiçbir-türün-tek-başına-değerlendirilemeyeceği akademik-tezi. Modern ekoloji disiplinin 'biocoenosis' (yaşam-topluluğu, Möbius 1877) ve 'ekosistem' (Tansley 1935) kavramlarının akademik-soykütüğünün öncü-formülasyonu; Humboldt'un *Naturgemälde* (1807) tablosunun Chimborazo-zirve-deniz-seviyesi-bitki-örtüsü-iklim-jeoloji entegre-okumasının somut-akademik-vaka-zemini.
1 kitapta işleniyor
Warraqun (warrâk sınıfı)
Kâğıtçı + kopisyonist + kitap satıcısı = warrâk. Bağdat'ta 8.-9. yüzyılda doğan profesyonel meslek sınıfı. Sözleşmeli kopya ücreti (forma başına), perakende-toptan ayrımı, müellif icazetli kopya (telif önbiçimi) ile gelişkin bir bilgi-emek piyasası kurar. Modern 'yayıncılık' + 'kitap basımevi' + 'kütüphaneci' rollerinin atası.
1 kitapta işleniyor