Kişiler

Aimé Bonpland

1773-1858

Fransız botanikçi-cerrah-saha-bilim-figürü; Alexander von Humboldt'un Latin Amerika beş-yıllık saha-seyahatinin (1799-1804) akademik-saha-yoldaşı. **Halka için merkezi-konum:** Halka 3. dönem'in (Batı Bilim Devrimi) ikinci-kitabının akademik-figür-zincirin Humboldt-yan-figürü; Halka için Halka people/aime-bonpland atomiği akademik-saha-yoldaşlık-tipinin somut-vakası. Akademik-trajektorisi: La Rochelle-denizci-aile-kökeni → Paris-akademik-tıp-eğitim Pierre Joseph Desfontaines altında botanik-akademik-eğitim → Fransız donanması cerrah-konumu → 1798 Paris-akademik-tanışma Humboldt'la (aynı evin koridorunda kiraladıkları odalar; Wulf'un anlatısının kanonik-akademik-anekdotik vakası — Wulf'un anlatısının somut-akademik-cümlesi: 'Yıpranmış bir botanik kutusu omuzlarından sarkıyordu; Bonpland da belli ki bitkilere ilgi duyuyordu') → 1799-1804 Latin Amerika-saha-seyahatin akademik-yoldaşlık-akademik-emek-mimarisinin somut-figür-zemini → 1804-1816 Paris-akademik-emek-dönemi (Humboldt-Bonpland akademik-saha-emek-koleksiyonun akademik-yayın-emeği; *Plantae aequinoctiales* ve *Monographia melastomacearum* eserlerinin akademik-yayın-süreci) → 1816 Buenos Aires-Latin-Amerika-saha-yerlilik-akademik-trajektoriye geçiş (Arjantin-Paraguay akademik-yaşam-sonu-aşaması) → 1820-1831 Paraguay'da-akademik-figür-eseretlik-ile-Francia-diktatörü-emek-zorunluluğu (akademik-trajektoride drama-vakası) → 1831 sonrası Corrientes-Arjantin akademik-saha-emek-yaşam-sonu → ölüm 11 Mayıs 1858. Akademik-müttefikleri: Alexander von Humboldt (akademik-saha-yoldaş-zinciri), Pierre Joseph Desfontaines (akademik-mentor), José Bonifácio de Andrada e Silva (akademik-Brezilya-yazışma).

1 kitapta geçiyor

Albert Einstein

1879-1955

Alman-İsviçreli-Amerikalı kuramsal fizikçi; 20. yy fiziğin akademik-paradigma-değişiminin kanonik-merkez-figürü; Halka için **modern-fiziğin akademik-paradigma-değişiminin somutlaşması olan akademik-asilik-konumun figürüdür**. Akademik-trajektorisi: Ulm-doğum (1879) → Münih-Luitpold-Gimnasyumu-akademik-otoriteye-karşı-tavır-vakası (1888-1894) → İtalya-kaçışı + 1895 Pavia-akademik-deneme 'On the Investigation of the State of the Ether in a Magnetic Field' → 1895 Eylül Zürih-Politeknik-giriş-sınavı-başarısızlığı → Aarau-Winteler-akademik-tamamlama-yılı (1895-1896) → ETH-öğrenim (1896-1900, Mileva Marić-Marcel Grossmann-Hermann Minkowski akademik-yoldaşlık-akademik-mentor-zincirinin başlangıcı) → 1900 Ağustos diploma + akademik-iş-bulamama-vakası (Heinrich Weber-akademik-engelleme-konumu) → 1902 Haziran Bern-Federal-Patent-Ofisi (Marcel Grossmann-akademik-aracılık-vakası) → 1902-1903 Bern 'Olimpia Akademisi' akademik-tartışma-üçlüsü (Solovine + Habicht akademik-okuma-tartışma-zinciri: Hume, Mach, Spinoza, Mill, Pearson, Poincaré) → **1905 annus mirabilis** (4 makale: foton-tezi Mart, Brownian-motion Mayıs, özel-görelilik Haziran, E=mc² Eylül + doktora-tezi Zürih-Üniversitesi) → 1907 'en mutluluk verici düşünce' eşdeğerlik-ilkesi-akademik-tohumlanması → akademik-akademisine-yerleşme-zinciri: Bern-Üniversitesi-Privatdozent (1908) → Zürih-Üniversitesi-yardımcı-profesörlük (1909-1911) → Prag-Alman-Üniversitesi-tam-profesörlük (1911-1912) → ETH-Zürih-tam-profesörlük (1912-1914) → Berlin-Kaiser-Wilhelm-Enstitüsü-direktörlük + Prusya-Bilimler-Akademisi-üyeliği + Berlin-Üniversitesi-yükümlülüksüz-profesörlük (1914-1932) → 1911 Birinci Solvay Konferansı-akademik-katılım → 1915 Kasım Berlin-Prusya-Bilimler-Akademisi-tutanaklarında genel-görelilik-alan-denklemleri-yayını (4-hafta-akademik-yayın-tartışma-zinciri 4-25 Kasım, Hilbert-Göttingen-akademik-paralel-arayış-yarış-vakası) → 1919 Eddington-tutulma-doğrulaması-akademik-uluslararası-popüler-yayılım-vakası → 1921 Nobel Fizik Ödülü (foton-tezi-akademik-gerekçeli) → 1922-1923 Japonya-Filistin akademik-uluslararası-tur-vakası → 1925-1955 birleşik-alan-teorisi-akademik-arayış-zincirinin akademik-yapısal-trajedi-vakası → 1927 5. Solvay Konferansı-akademik-Bohr-Einstein-tartışma-zincirinin akademik-merkez-vakası → 1929-1932 Caputh-yazlık-konak-akademik-konuk-zinciri → 1933 Hitler-pogromuyla-Avrupa→ABD-kayma-eşik-vakası → Princeton-IAS-akademik-merkezi (1933-1955) → 1935 EPR-paradoksu-akademik-merkez-vakası → 1939 2 Ağustos Roosevelt-mektubu (Léo Szilárd-akademik-mimari-zincirin somut-vakası) → 1940 Ekim Amerikan-vatandaşlığı-vakası → 1945-1955 akademik-pasifist-Tek-Dünyacı-uluslararası-kurumsal-konumlanma → 1952 Kasım İsrail-cumhurbaşkanlığı-teklifi-akademik-disiplinli-reddi-vakası → 11 Nisan 1955 Russell-Einstein-Manifestosu-imza-vakası → 18 Nisan 1955 ölüm-vakası. **Halka için ikiz-konum:** modern-fiziğin akademik-paradigma-zeminin merkezi figür ve aynı-zamanda 20. yy-fiziğin Bohr-Kopenhag-yorumunun-akademik-eleştirel-marjinalleşmiş-figürü; akademik-fizik-figürün × çoklu-politik-kimlik-yapısının (Yahudi-asimilasyon-pasifist-Siyonist-eleştirel-Tek-Dünyacı-McCarthy-Cadı-Avı-FBI-dosyası) akademik-disiplinli-iç-içeliklerinin yapısal-akademik-figürü.

2 kitapta geçiyor

Alexander von Humboldt

1769-1859

Prusyalı doğa-bilimci-saha-bilim-figürü-akademik-yazar-akademik-yönetici-saray-nazırı; 19. yüzyılın akademik-doğa-bilim-figürünün kanonik-merkezi konumu. Latin Amerika beş-yıllık saha-seyahatinin (1799-1804) akademik-mimarı; *Naturgemälde* tablosunun (1807) ekoloji-disiplinin akademik-görsel-doğum-vakası; *Personal Narrative* (Türkçe yayın-bilgisi: yedi-cilt, 1814-1825 dönemi Paris-yayını); *Cosmos* (Türkçe yayın-bilgisi: beş-cilt, 1845-1862, son-cilt ölümünden sonra) akademik-popüler-bilim-monografi-yapısının kurucu-eseri. **Halka için merkezi-konum:** Halka 3. dönem'in (Batı Bilim Devrimi) **ikinci-merkez akademik-figürü** (birinci Newton, üçüncü Franklin-aşaması, dördüncü Westfall'ın akademik-Newton-monografi-altın-standardı, beşinci Einstein-aşaması, altıncı Wootton-Bilim-Devrimi-revizyonist-okuması). Akademik-trajektorisi: Berlin-Tegel-Schloss aristokrat-aile-doğum (1769) → Göttingen-Blumenbach altında akademik-doğa-bilim-eğitim ve Bildungstrieb-Urform-tezleriyle akademik-temas (1789-1790) → Freiberg-Werner-jeoloji-eğitim (1791-1792) → Prusya maden-müfettişlik (1792-1797) → 1794-1797 Jena-Goethe-Schiller-Wilhelm akademik-grup-temas-dönemi → annesinin ölümü (1796) → Latin Amerika saha-seyahati (1799-1804, Pizarro gemisiyle La Coruña limanından 5 Haziran 1799 yola çıkış) → Paris-Académie des Sciences-akademik-emek-dönemi (1804-1827, Cuvier-Lamarck-Laplace-Gay-Lussac-Arago akademik-temasları) → Berlin-Prusya-Akademisi-akademik-emek-dönemi (1827-1859, Friedrich Wilhelm III ve IV saraylarında akademik-himaye) → 1827-1828 Sing-Akademie 61-konferans-zinciri (Berlin-Cosmos-konferans-modeli) → 1829 Rusya-Sibirya-saha-seyahati → 1845-1862 *Cosmos* beş-cilt-projesi → ölüm ve Berlin-devlet-cenazesi (1859 Mayıs). Akademik-müttefikleri: Aimé Bonpland (Latin-Amerika saha-yoldaşı), Carl Friedrich Gauss (matematik-jeomanyetizm akademik-yazışma), Charles Darwin (Halka people/charles-darwin atomiği üzerinden akademik-zincir), Johann Wolfgang von Goethe (Halka people/johann-wolfgang-goethe atomiği üzerinden akademik-mentor-zinciri), Simón Bolívar (Halka people/simon-bolivar atomiği üzerinden akademik-politik-bağ), Thomas Jefferson (akademik-yazışma-zinciri 1804-1826). Akademik-rakipleri/karşıtları: Friedrich Schiller (Jena-1797 dönemi 'amatör-bilim-eleştirisi'), 19. yy ortası içselci-Avrupa-Bilim-Devrimi tarihçiliğinin (Whewell, Comte, Mach) sonradan-Humboldt-mirasını-Newton-Darwin-Einstein gölgesinde unutturma akademik-eğilimi (Wulf'un akademik-tezinin somut-vakası).

1 kitapta geçiyor

Aristoteles

M.Ö. 384-322

Antik Yunan filozofu; Klasik Yunan felsefesinin Platon-sonrası zirve-figürü, Batı felsefesinin kanonik figürlerinden biri. M.Ö. 367-347 arasında Atina'da Platon'un Akademisi'nde öğrenci ve hoca. M.Ö. 343-340 Pella'da geleceğin Büyük İskender'inin hocası. M.Ö. 335-323 arasında Atina'da kendi okulu Lykeion'u kurar (peripatos: gezinti-yolu, peripatetik okul adının kaynağı). Halka müfredatında v0.15 turuyla **ilk antik-figür-atomiği** olarak açılır; konumu çoklu-katmanlıdır: (1) Hunayn b. İshak'ın 9. yy Bağdat çeviri-hareketinin merkez-müelliflerinden, (2) İslam-felsefesi (Fârâbî, İbn Sînâ, İbn Rüşd) ve Hıristiyan-skolastik felsefenin (Albertus Magnus, Aquinolu Thomas) felsefi-omurgası, (3) Padova-Aristotelesçilik üzerinden Erken-Modern Avrupa-bilim-tarihinin geri-plan-otoritesi, (4) Galileo'nun matematiksel-Platonik fiziğinin **karşı-aldığı düşman-figür** — Koyré'nin Cilt 1'in #2 makalesi 'Ortaçağ Felsefesinde Aristotelesçilik ile Platonculuk' (s. 13) merkez-figür.

3 kitapta geçiyor

Benjamin Franklin

1706-1790

Amerikan matbaacı-yazar-Aydınlanma-bilim-figürü-mucit-akademik-cemiyet-mimari-kurucu-sömürge-temsilcisi-diplomat-Bağımsızlık-Bildirgesi-mimari-Anayasa-Konvansiyonu-kıdemli-müzakerecisi-abolisyonist-vasiyetçi. Halka 3. dönem-akademik-figür-zincirin Atlantik-uçtaki üçüncü-figürü; ABD'nin kurucu babalarından, Aydınlanma-akademik-zincirin ABD-uçtaki kanonik-merkez-figürlerinden.

1 kitapta geçiyor

Charles Darwin

1809-1882

İngiliz doğa-bilim-figürü; modern evrim-biyolojisinin akademik-mimarı. *On the Origin of Species* (1859, John Murray-Londra-yayını) eseriyle doğal-seçilim mekanizmasıyla evrim-tezinin akademik-formülasyonu; *Voyage of the Beagle* (1839, ilk-baskı *Journal and Remarks 1832-1836* ismiyle) saha-seyahat-akademik-anlatı-eseri. **Halka için merkezi-konum:** Halka 3. dönem'in (Batı Bilim Devrimi) ikinci-kitabının akademik-figür-zincirin Humboldt-akademik-uzantı-figürü; Halka people/alexander-von-humboldt atomiği üzerinden Humboldt-Darwin akademik-zincirin somut-vakası (1839 *Voyage of the Beagle* gönderiminden başlayan akademik-yazışma-zinciri). Akademik-trajektorisi: Shrewsbury-aile-mimari (Erasmus Darwin-akademik-büyükbabası-tarafından evrim-akademik-zincirinin aile-içi-zemininin doğumu) → Edinburgh-Üniversitesi tıp-akademik-eğitim-yarım-bırakma (1825-1827) → Cambridge Christ's College akademik-doğa-bilim-eğitim (1828-1831, John Stevens Henslow akademik-mentorluğu altında, Adam Sedgwick akademik-jeoloji-eğitim) → 1831-1836 HMS Beagle saha-seyahati (kaptan Robert FitzRoy davetiyle, akademik-doğa-bilim-saha-emek-konumu, beş-yıllık-küresel-saha-seyahat: Brezilya-Patagonya-Tierra del Fuego-Şili-Galapagos-Avustralya-Yeni Zelanda-Güney Afrika-Brezilya-İngiltere-dönüş) → Personal Narrative (Humboldt) okuyarak akademik-saha-emek-yöntem-zemininin oluşumu (Darwin Beagle-yolculuğunda Humboldt-Personal Narrative kitabını yanına aldı; Wulf'un anlatısının somut-akademik-cümlesi: 'Personal Narrative'den uzun pasajlar kopyalamıştı') → 1836-1842 Londra-akademik-emek-dönemi (Beagle-koleksiyon-akademik-yayın-emeği, *Journal and Remarks 1832-1836* yayını 1839, Royal Society Fellow seçimi 1839) → 1839 Mayıs *Voyage of the Beagle* yayın-süreci ve Humboldt'a kopya-gönderimi (Halka için Humboldt-Darwin akademik-zincirin somut-tarihsel-vaka-tarihi) → 1842 Londra'dan Down House Kent'e taşınma (akademik-emek-yaşam-sonu-merkezi) → 1859 *On the Origin of Species* yayını (John Murray-Londra-yayını, ilk-baskı 1250 nüsha tek-günde tükendi) → 1871 *The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex* yayını (akademik-evrim-tezinin insan-merkezli uzantısı) → 19 Nisan 1882 ölüm; cenazesi Westminster Abbey'de devlet-cenazesi-statüsünde gerçekleştirildi (Halka için akademik-figür-itibarın somut-vakası: Newton-yanına yerleştirilen mezar). Akademik-müttefikleri: Alexander von Humboldt (akademik-mentor-zincirin uzaktan-mektup-yazışma-mimari-vakası), John Stevens Henslow (akademik-mentor-Cambridge), Adam Sedgwick (akademik-jeoloji-mentor), Charles Lyell (akademik-jeoloji-zinciri, *Principles of Geology* 1830-1833 üç-cilt), Joseph Dalton Hooker (akademik-botanik-zinciri), Thomas Henry Huxley ('Darwin'in bulldog'u', akademik-evrim-tezinin akademik-savunma-figürü), Asa Gray (Harvard-akademik-evrim-zinciri-ABD).

1 kitapta geçiyor

Colin A. Ronan

1920-1995

İngiliz bilim-tarihçisi ve astronomi-uzmanı; Cambridge-akademik-zincirden Joseph Needham'ın *Science and Civilisation in China* eserinin kısaltılmış-yan-baskısının (*The Shorter Science and Civilisation in China*, 5 cilt 1978-1995) baş-editörü; British Astronomical Association başkanı 1989-1991, dergi-editör; panoramik-bilim-kültür-anlatımının akademik-popüler-mirasçı-yan-figürü; Halka #21 yazar.

1 kitapta geçiyor

David Wootton

1952-

İngiliz bilim tarihçisi ve düşünce tarihçisi; 21. yy bilim-tarihi-akademik-yenidoğuş-konumlamasının disiplinli mimarı, Wootton'un akademik-soykütük-zinciri Koyré-Westfall-Kuhn yenidoğuş-mirasçısı. Halka #17 *Bilimin İcadı* (2015) yazarı; Halka 3. dönem-akademik-tarihçi-disiplinli-derinlik-yenidoğuş-katmanın merkez-figürü ve Halka 3. dönem-akademik-yapısal-kapanış-vakasının figürü — Halka 4. dönem-akademik-meta-yöntem-felsefe-yapılaşmasının (#18 Kuhn-açılış-vakası) yapısal-açılış-zemini.

1 kitapta geçiyor

Ebū Reyḥān el-Bīrūnī

362-440 / 973-1048

10.-11. yy Hârezmli polymath. Tahkîkü mâ li'l-Hind (Hint medeniyeti monografisi, ilk modern karşılaştırmalı din çalışması), Kanûn el-Mes'ûdî (Selçuklu astronomi külliyatı), el-Cemâhir fî Ma'rifeti'l-Cevâhir (mineraloji-cevherbilim), Asâr el-Bâkıye (kronoloji ve takvim sistemleri). Sezgin Cilt I metodolojik açılış mottosunun kaynağı: 'öncellerini minnettarlıkla karşılamak, yanlışlarını ürkmeden doğrultmak'. Halka'da en zengin atomik cross-ref (4 kitap slug-eşleşmesi) — Mâveraünnehir aydınlanmasının (Starr) ve Avrupa Latince transmisyonunun (Freely) ana figürü.

4 kitapta geçiyor

Ebu'l-Ferec İbn en-Nedim

ö. 380/990

10. yy Bağdatlı warrâk (kâğıtçı-kopisyonist-kitap satıcısı) ve bibliyografyacı. *Kitâbü'l-Fihrist* (987) yazarı — 10. yy sonuna kadar Arapça'da yazılmış ya da çevrilmiş bütün kitapların ansiklopedik dökümü, 10 ana bölüm, binlerce başlık. Modern bibliyografya yönteminin İslam'daki erken örneği. Pedersen'in *İslam Dünyasında Kitabın Tarihi* eserinin baştan sona birincil kaynak-çapası.

1 kitapta geçiyor

Edmond Halley

1656-1742

İngiliz astronom-matematikçi-akademik-yönetici; Halley kuyrukluyıldızının (1705'te dönüşünü öngörür, 1758-1759'da gerçek-dönüşüyle Newton-mekaniğinin akademik-zaferini sembolleştirir) akademik-isim-figürü. **Halka için merkezi-yapısal-rol:** Newton'un *Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica* (1687) eserinin akademik-yayın-itici-gücü. Ağustos 1684'te Cambridge Trinity College'da Newton'u ziyaret edip 'ters-kare çekim varsayılırsa gezegen-yörüngeleri ne olur' sorusunu sorması, Newton'un 'elips' cevabını alıp Newton'un *De Motu Corporum in gyrum* (1684 Kasım) elyazmasının üretilmesine yol açması, sonraki 18 ayda Newton'un *Principia*'yı yazma sürecinde Halley'in akademik-editör ve maddi-finansör rolü, Royal Society'nin yayın-organizasyonu — tüm bu zincir Newton-Halley akademik-dostluğunun yapısal-meyvasıdır. Akademik-trajektorisi: Queen's College Oxford öğrenciliği (1673-1676), St. Helena Adası'nda 1676-1678 yıllarında güney-yarımküre yıldız-katalogu çıkarması (akademik-tarihte ilk-sistematik güney-yarımküre astronomik-katalog), Royal Society Fellow seçimi (1678, 22 yaşında), Royal Society Clerk pozisyonu (1685-1696), Atlantik-Yolculuğu HMS Paramore gemisinin komutanı olarak jeomanyetik-değişim haritalama (1698-1701, ilk-bilim-amaçlı deniz-yolculuklarından biri), Oxford Savilian Chair of Geometry (1704-1742), Astronomer Royal pozisyonu (1720'de John Flamsteed'in ölümü sonrası, 22 yıl). Halka için: Halley Newton-akademik-müttefik-figürünün kanonik-örneği; akademik-dostluğun bilim-üretimini yapısal-tetiklemesinin somut-vakası; *Principia* yayın-organizasyonunun maddi-akademik koşullarının figür-örneği.

1 kitapta geçiyor

el-Câḥıẓ

159-255 / 776-868

9. yy Basra-Bağdat ekseninin baş edebî-entelektüel figürü. Mu'tezilî kelamcı, edebî kuramcı, doğa tarihçisi. *Kitâbü'l-Hayevân* (Hayvanlar Kitabı, 7 cilt — 350+ hayvan türü üzerine gözlem ve felsefi yorumlar), *el-Beyân ve't-Tebyîn* (retorik kuram), *Kitâbü'l-Buhalâ* (Cimriler Kitabı, sosyal etnografi), *Risâle fî Menâkıbi't-Türk* (Türklerin meziyetleri üzerine, Abbasî ordusunun Türk askerî tabakasının ilk ciddi etnografi-analizi). Pedersen'in warraqun ekonomisinin **iç tanığı** olarak en sık alıntıladığı isimlerden — Câhız kendi kitaplarının kopyalanması, ücretlendirilmesi ve dağıtımı süreçlerini eserlerinde anlatır.

1 kitapta geçiyor

Émilie du Châtelet

1706-1749

Fransız akademik-doğa-felsefeci-matematikçi-akademik-çevirmen-figür; Aydınlanma-akademik-zincirin Fransız-cephe-yapısının kanonik-akademik-merkez-kadın-figürü. Newton-Principia'nın Fransız-akademik-aktarım-zincirinin akademik-merkez-figürü; *Institutions de Physique* (1740) ile Newton-Leibniz-Wolff akademik-uzlaştırma-vakası; *Principia* Latince-Fransızca-çevirisi ve akademik-yorumu (yazım 1745-1749, ölümünden sonra yayım 1759, Voltaire önsözüyle) Newton-akademik-mirasının Fransız-akademik-coğrafyasına aktarılmasının akademik-yapısal-vakasıdır.

1 kitapta geçiyor

Galileo Galilei

1564-1642

İtalyan matematikçi-fizikçi-astronom; 17. yüzyıl Bilim Devrimi'nin Koyré-okumasında merkezi figür. Pisa Üniversitesi (1589-1592), ardından Padova Üniversitesi'nde matematik kürsüsü hocası (1592-1610) — Koyré'nin Aristotelesçi-Padova ortamında matematiksel-Platonik kopuşu olarak okuduğu en üretken dönemi. 1610 sonrası Floransa'da Medici Sarayı'nın 'Baş Matematikçi-Filozofu'; teleskopik gözlemleri (Sidereus Nuncius 1610), Diyalog (1632) ve İki Yeni Bilim Üzerine Konuşmalar (Discorsi 1638) ile çağcıl bilimin kurucu figürü. 1633 Engizisyon davasından sonra Arcetri'de ölünceye kadar tutuklu kaldı.

4 kitapta geçiyor

George Sarton

1884-1956

Belçikalı-Amerikan bilim tarihçisi; bilim-tarihçilik-akademik-disiplinin Amerikan-kurucu-figürü, 1913 *Isis* dergisi + 1924 History of Science Society + *Introduction to the History of Science* 5-cilt akademik-derinlik-monografi-vakasının (1927-1948) akademik-mimarı. Halka #19 *Bilim Tarihinde Yöntem* (Doruk 1997 Türkçe derleme) yazarı; Halka 4. dönem-akademik-meta-yöntem-felsefe-yapılaşma-zincirin (Kuhn #18 → Sarton #19 → Gavroglu #20 → Ronan #21) akademik-tarihçi-disiplin-formülasyon-yan'ının ikinci-vakasının figürü. **Aydın Sayılı'nın 1942 Harvard-doktora-tez-danışmanı** — Türkiye-bilim-tarihçilik-akademik-zincirin (1952 Ankara DTCF Bilim Tarihi Kürsüsü-kuruluş + Sevim Tekeli + Esin Kâhya + Melek Dosay-Remzi Demir-Yavuz Unat akademik-zinciri 1990'lar+) yapısal-Türkçe-yan-zemininin akademik-açılış-mirasçı-figürü.

3 kitapta geçiyor

Gottfried Wilhelm Leibniz

1646-1716

Alman matematikçi-filozof-diplomat; 17. yüzyıl sonu Avrupa'sının çoğul-akademik-disiplinlerinde ('polymath'in kanonik-örneği) eş-zamanlı-akademik-konum sahibi figür. **Calculus'un Newton'dan bağımsız ikinci-keşfedeni**: 1675-1676 Paris-döneminde differansiyel-analiz aksiyomatiklerini geliştirdi, 1684 Ekim'inde *Acta Eruditorum*'da (Leipzig) ilk-yayınını yaptı (Newton'un yayını 1693 elyazma-dolaşımı, 1704 *Opticks*-eki); günümüzde matematikte kullanılan dx/dy notasyonu, integral işareti ∫ (Latin 'summa' kelimesinin S-harfi uzatılmış formu) ve 'differential' terimi Leibniz'in akademik-mirasıdır. **Newton ile öncelik-tartışması (1711-1722):** Royal Society'nin 'tarafsız' komitesinin 1712 *Commercium Epistolicum* yayınında Leibniz aleyhine kararı (Newton arkaplan-yöneticiliğiyle); akademik-tarihinin en-büyük öncelik-skandali ve Avrupa-İngiltere matematik-okullarının 18. yy boyunca ayrı-akademik-gelenekler oluşturmasının zemini. Akademik-emeği matematik dışında: monadoloji metafiziği (*Monadologie* 1714), olası-dünyaların-en-iyisi teodisesi (*Théodicée* 1710), Brunswick-Hanover hanedanının resmî-tarih-yazımı, Berlin Bilim Akademisi'nin kuruluşu (1700, ilk-başkanı), evrensel-yazı (*characteristica universalis*) ve mantıksal-hesap projesi (modern-mantığın öncülü), ikili-sayı-sistemi (1703) yayını. Hannover Sarayı'nda Brunswick hanedanının kütüphane-tarih-yazıcısı olarak 40 yıl akademik-konum (Saray-himayesinin akademik-emek modelinin kanonik-örneği).

1 kitapta geçiyor

Halife el-Memun (Ebu'l-Abbas Abdullah ibn Hârun er-Reşid)

786-833

Yedinci Abbasi halifesi (sal. 813-833), Hârun er-Reşid'in oğlu. Kardeşi Emin'i 813'te yendikten sonra altı yıl Merv'de (Horasan) iktidarda kalıp 819'da Bağdat'a yerleşmiş; Tercüme Hareketi ve Beytü'l-Hikme kurumsallaşmasının resmî zirvesi onun döneminde gerçekleşmiştir. Mihne'nin (yaratılmış [mahluk] Kuran doktrininin resmî kurumsallaştırılması, 833) mimarı; Tahir ibnü'l-Hüseyn komutasındaki Bizans karşıtı emperyal seferin başlatıcısı; sikke reformuyla para birliği sağlayan, kadılar üzerinde sıkı denetim kuran, Ali er-Rıza'yı varis ilan etmiş (sonradan vazgeçmiş) merkezîleştirici halife. Lyons'un popüler-anlatı Memun-merkezli Beytü'l-Hikme dramının sembolik-dramatik figürü; Gutas'ın akademik-philological politik-ideolojik çerçevesinde ise Sasani Pehlevî imparatorluk ideolojisinin İslam'a uyarlanmasının en sistematik uygulayıcısı.

4 kitapta geçiyor

Hunayn ibn İshak el-İbâdî

yak. 808-873

Süryânî Hıristiyan Nasturî hekim-mütercim, çeviri hareketinin teknik-filolojik zirvesi olan Hunayn atölyesinin başı. el-Mütevekkil dönemine kadar bütün halifelere baş hekim ve baş mütercim olarak hizmet etmiştir. Galen, Hipokrat, Aristoteles, Ptolemaios çevirilerinin pek çoğu Hunayn ya da atölyesi (oğlu İshak ibn Hunayn, yeğeni Hubeyş ibn el-Hasan) eliyle Yunanca → Süryânice → Arapça çift-aşamalı protokolle yapılmıştır. Tıp-felsefe-mantık-astronomi alanlarında Yunan-mirasının İslam dünyasına aktarımının teknik-akademik kişiliği.

1 kitapta geçiyor

Isaac Newton

1642-1727

İngiliz matematikçi-fizikçi-astronom-simyacı-teolog; Bilim Devrimi'nin kanonik-figürü ve modern matematiksel-mekaniğin akademik-mimarı. *Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica* (1687, Royal Society etiketiyle Londra'da basıldı, Halley'in yayın-finansörlüğüyle) ile üç hareket-yasası ve evrensel-çekim aksiyomunu sunarak göksel ve yersel hareketin Aristoteles'ten beri süregelen ontolojik-ayrımını matematiksel-aksiyomatik birleştirme içinde çözdü; *Opticks* (1704) ile beyaz-ışığın bileşik-doğası ve renklerin ışığın temel-özelliği olduğu tezlerini Royal Society yayın-pratiği aracılığıyla akademik-kanona soktu. **Halka için ikiz-konum:** matematiksel-bilimin akademik-figürü ve gizli-simyacı-teolog (anti-Trinitarian heretik). Akademik-trajektorisi: Cambridge Trinity College sizar (1661) → BA (1665) → annus mirabilis Woolsthorpe-emeği (1665-1667) → minor fellow (1667) → major fellow (1668) → Lucasian Chair of Mathematics (1669-1702) → Royal Society Fellow (1672) → *Principia* (1687) → Konvansiyon Parlamentosu Cambridge Üniversitesi temsilciliği (1689-1690) → Royal Mint Warden (1696) → Master of the Mint (1699-1727) → Royal Society President (1703-1727) → Şövalye payesi 'Sir Isaac' (1705, II. Anne tarafından, Cambridge ziyaretinde) → ölüm ve Westminster Abbey devlet-cenazesi (1727 Mart). Akademik-rakipleri: Robert Hooke (optik 1672 ve gravitasyon 1679 öncelik-tartışmaları), Gottfried Wilhelm Leibniz (calculus 1711-1722 öncelik-tartışması, Royal Society 'tarafsız' komite-süreci), John Flamsteed (Astronomer Royal, kuyrukluyıldız ve Ay-veri-yarışı). Akademik-müttefikleri: Edmond Halley (Principia yayın-itici-gücü), Robert Boyle (corpuscular-felsefe ve simya akademik-mentor), John Locke (Mint-reform akademik-müttefik). Heretik-teolojik konum: anti-Trinitarian (1675'te ordained-papazlık-zorunluluğundan kralın özel-affı ile muaf). Ölümünden sonra Voltaire'in (1738) ve Pope'un (1730 epigraf) Aydınlanma-Newton-mitolojisinin akademik-kanonikleştirilmesi.

4 kitapta geçiyor

İbn el-Heysem (Alhazen)

354-430 / 965-1039

10.-11. yy Basralı matematikçi-fizikçi. Kâhire'de Fâtımî Halifesi el-Hâkim döneminde uzun süre çalıştı. Kitâbü'l-Menâzir (7 ciltlik Optik) modern optiğin temeli; deney-ölçüm-matematik üçlüsünü disiplinli biçimde birleştiren ilk büyük çalışma. Ptoleme'nin Megale Suntaxis'ine yönelik Şükûk ʿalâ Batlamyûs (Doubts on Ptolemy) eseri Tûsî-Urdî-Şâtır zincirinin teorik doğuş noktasıdır. Sezgin Cilt III Bölüm 6 (Optik) ana figürü; Risner'in 1572 Bâle edisyonu Avrupa optiğinin (Kepler, Snell) doğrudan kaynağı.

1 kitapta geçiyor

İbn Mukla

272-328 / 886-940

10. yy Abbasî vezir-hattat. Üç defa Abbasî veziri (et-Tâî, er-Râzî, el-Müttekî dönemleri). Hat ekollerinin sistematik reformcusu: **el-hat el-mensûb** (oranlı hat) kuralını koydu — harflerin geometrik oranları kalemin nokta-genişliğine endekslenir. Naskhi yazısının olgun biçiminin kurucusu. Politik mücadele sonucu sağ eli kesildi, sonra dili kesildi, sonra hapse atıldı — bu şehâdet hat tarihinde efsaneleşti. Pedersen için 'hat = standartlaştırılabilir bilgi-üretim teknolojisi' tezinin baş figürü.

1 kitapta geçiyor

İbnü'r-Rezzâz el-Cezerî

ö. 602/1206'dan sonra

12.-13. yy Diyârbakır Artuklu sarayı baş mühendisi. el-Câmi' beyne'l-İlm ve'l-Amel en-Nâfi' fî Sınâʿati'l-Hiyel (Faydalı Bilim ile Pratik Arasında Toplayan, 1206) eseri 50 mekanik cihazın çizimli + adım-adım açıklamalı kataloğu (su saatleri, otomata, kan alma araçları, hareket transmisyonu, dişli sistemleri, su pompaları). Sezgin Cilt V (Fizik ve Teknik) bölümünün ana referansı. Frankfurt müzesinde rekonstrüksiyon edilen ~30 alet doğrudan Cezerî kitabından geliştirildi. Halka teknolojik-anti-Eurocentric kanıt zincirinin merkez figürü.

1 kitapta geçiyor

Johann Wolfgang von Goethe

1749-1832

Alman edebiyat-figür-kanonik-merkezi; aynı zamanda akademik-doğa-bilim-figürü-Weimar-saray-nazır-akademik-yöneticisi. *Genç Werther'in Acıları* (1774) Sturm und Drang-akımının kanonik-eseri; *Faust* iki-cilt (1808 ve 1832) edebi-akademik-merkez-eser; *Die Metamorphose der Pflanzen* (1790) ve *Zur Farbenlehre* (1810) akademik-doğa-bilim-eserleri. **Halka için merkezi-konum:** Halka 3. dönem'in (Batı Bilim Devrimi) ikinci-kitabının (Wulf-Humboldt #13) akademik-mentor-figürü; Halka için doga-romantizmi atomiğinin merkez-figürü; Goethe-Humboldt akademik-zincirin Jena-1794-1797 dönemi (Halka people/alexander-von-humboldt atomiği üzerinden) akademik-mentor-mimari-zemininin tarihsel-kanonik-vakası. Akademik-trajektorisi: Frankfurt-aile-mimari (1749-1765) → Leipzig-Strasbourg akademik-hukuk-eğitim (1765-1771) → Frankfurt-akademik-yazar-dönemi *Werther* yayını ile uluslararası-edebi-yıldızlık (1772-1775) → 1775 Weimar saray-davetiyle Saxe-Weimar Dukalığı saray-nazır-akademik-yönetim-konumuna yerleşim → 1786-1788 İtalya-akademik-saha-seyahati (Naples-Sicilya-Roma akademik-eğitim, Vesuvius-Etna-akademik-jeoloji-saha-emek) → 1789-1832 Weimar-akademik-edebi-bilim-emek-merkezi-yaşam-sonu → 1794-1797 Jena-Goethe-Schiller-Wilhelm-Alexander akademik-grup dönemi (Halka için akademik-mentor-zincirin doğum-vakası) → 1810 *Zur Farbenlehre* renk-teorisi-akademik-eser → 1815 Saxe-Weimar Büyük Dukalık-statüsü-yükselişi → 22 Mart 1832 Weimar-ölüm. Akademik-müttefikleri: Friedrich Schiller (1794-1805 akademik-edebi-zincir, Schiller-Goethe-yazışmaları akademik-mektup-mimari-vakası), Wilhelm von Humboldt, Alexander von Humboldt (akademik-mentor-zincirin asıl-çırağı), Friedrich Wilhelm Joseph Schelling, Karl August Saxe-Weimar Dükü (akademik-himaye-aristokrat-zincirin merkezi), Christian Frederik Hansen Saxe-Weimar Bilim-Akademisi-Direktörü.

1 kitapta geçiyor

Joseph Priestley

1733-1804

İngiliz doğa-felsefeci-akademik-figür-Unitaryen-din-adamı-akademik-yazar; oksijenin-keşfi (1774); elektriğin-akademik-tarihinin akademik-yazarı (1767); Franklin-Priestley akademik-yazışma-zinciri (1765-1790); 1791 Birmingham-Priestley-Riots akademik-eve-saldırı-vakası ve 1794 Pennsylvania'ya-akademik-sürgün-vakası.

1 kitapta geçiyor

Kostas Gavroğlu

1942-

Yunan-Rum-Türk akademik-coğrafi-zincirinde yapılaşan bilim-tarihçisi ve bilim-felsefecisi; Atina Üniversitesi'nde Bilim Tarihi Profesörü; Halka #20 *Bilimlerin Geçmişinden Tarih Üretmek* (özgün Yunanca 2004, Türkçe İletişim 2006) yazarı; Halka 4. dönem-akademik-meta-yöntem-felsefe-yapılaşma-zincirin (Kuhn #18 → Sarton #19 → Gavroglu #20 → Ronan #21) **akademik-eleştirel-eklemlenme-rafinasyon-vakasının figürü**. Akademik-uzmanlık-zinciri 19. yy başından 20. yy ortalarına kadar fizik ve kimya tarihi (özellikle düşük-sıcaklık-fiziği-akademik-zincir, Heike Kammerlingh Onnes-akademik-zincir, kuantum-kimyası-tarihi). 'Kimya tarihi ve felsefesinin, bilim tarihi içinde saygın bir alt disiplin olarak oluşmasına en çok emeği geçen tarihçi' (Gürol Irzık önsöz s.10). Akademik-merkez-tezsel-formülasyonu **'merkez-çevre yapılaşması'**: bilimsel eser ve düşüncelerin merkez ülkelerden çevre ülkelere yayılması, alımlanması, yeniden üretilmesi üzerine çığır açıcı bir yaklaşım.

2 kitapta geçiyor

Leonardo da Vinci

1452-1519

İtalyan ressam-mühendis-doğa-bilimci; Yenidendoğuş'un (Rinascimento) çok-yönlü-deha (uomo universale) örneğinin kanonik figürü. Koyré'nin Cilt 1'in #6 makalesinde ('500 Yıl Sonra Leonardo da Vinci') merkezi figür: bilim-sanat kavşağında 'Yenidendoğuş'un teknik-bilim ön-örneği', ama Galileo'nun matematiksel-Platonik kopuşunu **henüz gerçekleştirmemiş** ara-figür. Anlamlı bir paradoks: Leonardo 5000+ sayfalık not-defterleri (Codex Atlanticus, Codex Madrid, Manuscript A) ile 16. yy'ın en kapsamlı teknik-bilim arşivini bırakır, ama bu arşivin sistematik yayını yapılmadan Galileo-Newton ekseni Bilim Devrimi'ni gerçekleştirir.

1 kitapta geçiyor

Müʾeyyededdīn el-ʿUrḍī

ö. 670/1272'den önce

13. yy Şamlı astronom-mühendis. Maraga rasathanesinin baş aletçisi. Şam'daki erken kariyerinden sonra Tûsî tarafından Maraga'ya çağrıldı. Kitâbü'l-Heyʾa'da geliştirdiği 'Urdi lemma'sı (Lemma of al-ʿUrdī) Kopernik tarafından — kaynak gösterilmeden ama geometri özdeşliği düzeyinde — kullanıldı. Sezgin'in 5 noktalı Kopernik-paraleli listesinin 2. maddesi. Halka anti-Eurocentric kampının 'gizli halkası' — Tûsî-tek-yıldız anlatısını çoklu-aktör hale getiren figür.

1 kitapta geçiyor

Naṣīreddīn eṭ-Ṭūsī

597-672 / 1201-1274

13. yy Pers polymath. İlhanlı Hülagü Han'ın izniyle 1259'da Maraga'da rasathane + kütüphane kompleksini kurdu. Tezkire fî İlmü'l-Heyʾa eserinde Ptoleme aequans'ını çürüten 'çift daire' (Tūsī couple) prensibini geliştirdi. Sezgin'in Cilt I'de 5 noktalı Kopernik-paraleli vurgusunun ilk halkası. Maraga ekibinin (Tûsî + el-Urdî + el-Mağribî + Şîrâzî) lideri ve 13. yy küresel astronomisinin merkezî figürü.

1 kitapta geçiyor

Niels Bohr

1885-1962

Danimarkalı kuramsal fizikçi; kuantum-mekaniğin Kopenhag-yorumunun akademik-mimarı; Halka için **Einstein-akademik-rakip-yoldaşlık-zincirin kanonik-merkez-vakası**. Akademik-trajektorisi: Kopenhag-doğum (1885) → Kopenhag-Üniversitesi-fizik-öğrenim (1903-1911) + 1907 akademik-altın-madalya (sıvı-yüzey-gerilimi-akademik-deneysel-konumlamasının akademik-vakası) + 1911 doktora-tezi (metaller-elektron-kuramı) → 1911-1912 Cambridge-J.J. Thomson-Cavendish-Laboratuvarı (akademik-erken-konum-tartışmaları, Thomson-akademik-mesafeli-konumlamasının akademik-vakası) → 1912-1916 Manchester-Ernest Rutherford-akademik-yoldaşlık-zincirinin akademik-mimari-vakası → 1913 Bohr-atom-modeli akademik-formülasyonu (üç-makaleli-akademik-konumlama: 'On the Constitution of Atoms and Molecules' *Philosophical Magazine* 26) — Rutherford-atom-modelinin akademik-kuantum-zemininde-yeniden-konumlandırılması, hidrojen-atomunun-akademik-spektrum-açıklamasının akademik-zemini → 1916 Kopenhag-Üniversitesi-fizik-profesörlük → 1921 Niels Bohr Enstitüsü-akademik-mimari-vakasının kuruluşu (akademik-cemiyet-mimari-zincirin 20. yy-Avrupa-uçtaki kanonik-merkez-vakası) → 1922 Nobel Fizik Ödülü (Bohr-atom-modeli-akademik-gerekçeli) → 1925-1927 Heisenberg-Born-Jordan-akademik-yardımlaşma-zincirinin akademik-mimari-konumlamasının yapısal-konumlamasının somutlaşması (matris-mekaniği akademik-formülasyonun-akademik-zemini) → 1927 5. Solvay Konferansı-akademik-Bohr-Einstein-tartışma-zincirinin akademik-merkez-vakası (tamamlayıcılık-ilkesi-akademik-formülasyonu) → 1935 EPR-paradoksu-yanıt-makalesi (*Physical Review* 48, s. 696-702, 'Can Quantum-Mechanical Description of Physical Reality Be Considered Complete?' başlıklı yanıt-makalesi) → 1939 Hahn-Strassmann-uranyum-fisyonu-akademik-haberinin-Bohr-aracılı-Amerika'ya-aktarımı → 1943 Eylül Stockholm-akademik-kaçış-vakası (Nazi-tutuklama-tehdidi nedeniyle balıkçı-teknesiyle İsveç'e geçiş) → 1944-1945 Manhattan-Projesi-akademik-konuk-konum-vakası (Los Alamos, 'Nicholas Baker' takma-adıyla, Robert Oppenheimer-akademik-yardımlaşma-zincirinin akademik-vakası) → 1945-sonrası akademik-uluslararası-kurumsal-konumlanma (1948 'Open World' akademik-konumlamasının yapısal-konumu; 1950 Birleşmiş Milletler-açık-mektup) → 1955-1957 First International Conference on the Peaceful Uses of Atomic Energy (Cenevre)-akademik-konumlanması → 1962 Kasım Kopenhag-ölüm-vakası. **Halka için ikiz-konum:** kuantum-mekaniğin akademik-paradigma-mimari-figürü ve Einstein-akademik-eleştirel-konumlamasının yapısal-akademik-rakip-yoldaşlık-figürü; Newton-Leibniz-priorite-tartışma-vakasıyla yapısal-paralelin 20. yy-fiziğindeki yansıması (Bohr-Einstein-akademik-rakip-konumlaması priorite-değil-akademik-yorum-zemininde).

2 kitapta geçiyor

Pierre Gassendi

1592-1655

Fransız Katolik rahip, filozof, gökbilimci ve matematikçi. Pierre-Simon de Laplace'a kadar uzanan Fransız bilim-felsefe geleneğinin 17. yy köprüsü. Antik atomistik (Demokritos-Epikuros) felsefenin Hıristiyan-uyumlu yeniden-formülasyonu (Syntagma Philosophicum, ölümünden sonra 1658), Aristotelesçi-skolastik felsefeye karşı sistematik eleştiri (Exercitationes Paradoxicae 1624), Tycho Brahe-Galileo-Kepler astronomisinin Fransız akademik-ortamına aktarımı. Koyré'nin Cilt 1'in #10 makalesinde ('Gassendi ve Çağının Bilimi', s. 227) merkezi figür: Galileo-Newton ekseninin yan-figürü olarak mekanik-felsefe ve atomizmin yeniden-canlanmasının Newton-öncesi temsilcisi.

2 kitapta geçiyor

Platon

M.Ö. 428/427-348/347

Antik Yunan filozofu; Klasik Yunan felsefesinin Sokrates-sonrası zirve-figürü, idealist-felsefenin kanonik figürü, Batı felsefesinin tek-figür-rekoru (Whitehead'in 'tüm batı felsefesi Platon'a düşülen dipnotlardır' cümlesinin sahibi). M.Ö. 387 civarında Atina yakınında Akademia adını taşıyan bahçeyi okul olarak kurdu — Akademi, Batı'nın ilk sürekli-yüksek-eğitim kurumu, M.S. 529'a kadar 916 yıl varlığını sürdürdü. Halka müfredatında v0.15 turuyla **ikinci antik-figür-atomiği** olarak açılır; konumu çoklu-katmanlıdır: (1) İslam felsefesi (Fârâbî *El-Cem' beyne re'yeyi'l-hakîmeyn Eflâtun el-İlâhî ve Aristûtâlîs* — 'iki bilge Platon-İlâhî ve Aristoteles'in görüşlerinin uzlaştırılması'), (2) Yenidendoğuş Floransa Platonculuğu (Marsilio Ficino *Theologia Platonica* 1482), (3) Galileo'nun matematiksel-Platonik fiziğinin felsefi temel-figürü — Koyré'nin Cilt 1'in #7 makalesi 'Galileo ile Platon' (s. 151) merkez-figür.

1 kitapta geçiyor

Richard S. Westfall

1924-1996

Amerikalı bilim tarihçisi; akademik-tarih-disiplin-altın-standart-figürü, 17. yy bilim devrimi-akademik-tarih-disiplinin ve Newton-akademik-biyografi-disiplinin kanonik-akademik-otorite-konumu. Yale Üniversitesi'nde Wallace K. Ferguson'un yönetiminde 1955'te doktora; Indiana University Bloomington'ın bilim-tarihi-akademik-disiplin-bölümünün akademik-mimarlarından (1963-1989). *The Construction of Modern Science: Mechanisms and Mechanics* (Wiley 1971, Cambridge UP yeniden-baskı 1977) — akademik-derinlik-monografi-disiplinin lisans-öğrencisine-akademik-açılım-vakası; *Never at Rest: A Biography of Isaac Newton* (Cambridge University Press 1980) — Newton-akademik-biyografi-disiplinin altın-standart-vakası, 900+ sayfa, 25-yıllık akademik-emek-zincirin somutlaşması; akademik-derinlik-biyografi-disiplinin kanonik-vakası olarak 1981 Pfizer Award'unu (History of Science Society'nin akademik-en-prestijli ödülü) kazandı.

1 kitapta geçiyor

Robert Boyle

1627-1691

İrlandalı-İngiliz doğa-filozofu ve akademik-cemiyet-kurucusu; Royal Society 1660 kurucu-üyelerinden ve Bilim Devrimi'nin **kimya-deneysel-felsefe** ekseninin kanonik-figürü. *The Sceptical Chymist* (1661) — simyacıların gizli-allegorik-dilinin akademik-eleştirisi ve ölçülmüş-deneysel-kimya-pratiğinin yöntemsel-savunusu; modern-kimya disiplininin akademik-doğum-noktasının kanonik-eseri (Lavoisier'in 1789 *Traité Élémentaire de Chimie* eseri öncesi en-etkili-kimya-akademik-monografi). *New Experiments Physico-Mechanical, Touching the Spring of the Air* (1660) — Hooke ile birlikte tasarladığı hava-pompası deneyleri, vakum-mümkünlüğünün deneysel-doğrulanması ve gaz-basınç-hacim ilişkisi (sonradan 'Boyle yasası' adıyla kanonikleşti). **Newton ile akademik-bağ:** 1675 Mart'ta Newton'un Royal Society'ye ilk-fiziksel-katılımında akademik-tanışma; sonraki yıllarda corpuscular-felsefe ve simya konularında akademik-yazışmalar; Newton'un *Opticks* eserinin atomistik-felsefe-zemini büyük-ölçüde Boyle-corpuscular-felsefe etkisindedir. **Halka için merkezi-kavramsal-rol:** Boyle 17. yy akademik-pratiğinin disipliner-ayrılma-öncesi yapısının somut-örneğidir — Boyle aynı-zamanda kimyacı (modern-kimya doğum-figürü), simyacı (transmutasyon-arayışı, gizli-simya-temaslar), Hıristiyan-teolog (akademik-eserlerinde sürekli-doğa-teolojisi, *The Christian Virtuoso* 1690), Anglikan-Aydınlanma-misyoner (Boyle vasiyetiyle yıllık 'Boyle Lectures' Hıristiyan-bilimle uzlaşma akademik-savunusu için), zenginlik-mirasıyla bağımsız-akademik-emek-yapan aristokrat. Bu çok-yönlü-yapı Newton'un Cambridge-Trinity-fellow yıllarında akademik-modeli olur.

3 kitapta geçiyor

Robert Hooke

1635-1703

İngiliz çok-yönlü doğa-filozofu ve akademik-cemiyet-kurucusu; Royal Society'nin **Curator of Experiments** pozisyonunun ilk-sahibi (1662-1703, 41 yıl, akademik-tarihteki ilk profesyonel-deneysel-bilim-pozisyonu); haftalık-toplantılarda canlı-deney sergileme akademik-pratiğinin somut-uygulayıcısı. *Micrographia* (1665) — mikroskobik-gözlemlerin akademik-monografisi, 'cell' (hücre) terimini bilim-tarihine kazandırdı; aynı eserde optik-renk teorisi (ışığın titreşim-doğası, ince-tabaka renkleri) Newton'un 1672 prizma-makalesiyle akademik-rakip-konuma geldi. Hooke yasası (esnek-yay deneyleri, *Lectures de Potentia Restitutiva* 1678): bir esnek-cismin uygulanan-kuvvetle uzaması doğru-orantılıdır. **Newton ile akademik-çatışmaların merkez-figürü:** 1672 optik-tartışması (Hooke Newton'un prizma-deneylerini *Micrographia*'sındaki kendi-renk-teorisinin uzantısı saydı), 1679-1680 gravitasyon-yazışmaları (Hooke ters-kare çekim tahminini Newton'a yazdı, Newton'un *Principia* 1687 öncelik-iddiasının akademik-rakip-zemini oldu), 1686 Halley aracılığıyla *Principia* hazırlığında Hooke'un öncelik-talebi ve Newton'un öfke-fışkırması. **Mimari-akademik-emek:** 1666 Büyük Londra Yangını sonrası Christopher Wren ile birlikte Londra-yeniden-inşası, City Surveyor pozisyonu, Bethlehem Royal Hospital (Bedlam) tasarımı, çok-sayıda Londra-binası. Halka için: 17. yy İngiliz-bilim-akademik-cemiyet-pratiğinin somut-figür-örneği; Newton-figürünün akademik-rakip-konumlamasının yapısal-rolü; akademik-kavganın bilim-üretimini hem-tetikleyici hem-engelleyici çift-yüzü.

2 kitapta geçiyor

Simón Bolívar

1783-1830

Venezuelalı politik-askeri figür; Latin Amerika-bağımsızlık-hareketinin kanonik-merkez-figürü ('El Libertador'). Venezuela, Yeni Granada (Kolombiya), Ekvador, Peru ve Bolivya'nın İspanyol-sömürge-yönetiminden bağımsızlığının askeri-politik-mimarı; Gran Colombia (1819-1831) cumhuriyetinin kurucu-başkanı. **Halka için akademik-konum:** Halka 3. dönem'in (Batı Bilim Devrimi) ikinci-kitabının akademik-figür-zincirin Humboldt-akademik-Latin-Amerika-politik-bağ-figürü; Halka people/alexander-von-humboldt atomiği üzerinden Humboldt-Bolívar akademik-politik-zincirin somut-vakası (1804 Paris ve 1805 Roma akademik-tanışıklık dönemi). Akademik-trajektorisi: Caracas-aristokrat-aile-mimari (1783-1799) — varlıklı kreol-aristokrat-aile-mimari (Caracas'ın en-varlıklı kreol-ailelerinden biri, soyu ülkeye 1500'lerde varmış başka-bir-Simón de Bolívar'a dayanıyordu) → Madrid akademik-eğitim-dönemi (1799-1802) — İspanya-Avrupa-akademik-zemininde bağımsızlık-fikrinin akademik-uyanışı → 1802 evlilik María Teresa Rodríguez del Toro y Alaysa ile (genç-eş 1803'te öldü) → 1804-1806 Avrupa-akademik-seyahat-dönemi (Paris-Roma-Londra; Halka için kritik akademik-vaka: 1804 Paris akademik-tanışıklık Humboldt'la, 1805 Roma akademik-zincir; Wulf'un akademik-anlatısının somut-akademik-cümlesi: 'Bolívar, Humboldt'u “Yeni Dünyanın kaşifi” olarak adlandırdı') → 1806 Caracas-dönüş ve bağımsızlık-mücadele-dönemine girişi → 1810-1812 ilk-Venezuela-bağımsızlık-girişimi (Birinci Cumhuriyet, başarısız) → 1812 Curaçao-Cartagena sürgün-dönemi → 1813 Cartagena Manifestosu (akademik-politik-mimari-belge) ve 'Admirable Campaign' askeri-saha-emek-zinciri → Mayıs 1813 Mérida'da 'El Libertador' ünvanının halk-akademik-onurla verilmesi → 6 Ağustos 1813 Caracas-savaşmadan-ele-geçirme → 1813-1815 İkinci-Venezuela-Cumhuriyeti (başarısız) → 1815-1816 Jamaika-Haiti-sürgün-dönemi (Carta de Jamaica akademik-politik-belge 1815) → 1819 Boyacá-savaşı-zaferi ve Gran Colombia kuruluş → 1822 Pichincha-savaşı-Ekvador-bağımsızlığı → 1824 Junín-Ayacucho-savaşları-Peru-bağımsızlığı → 1825 Bolivya-bağımsızlığı → 1826-1830 Gran Colombia-akademik-politik-mimari-zorlukları (federalizm-merkezi-yönetim akademik-tartışmaları) → 17 Aralık 1830 Santa Marta'da tüberkülozdan ölüm. Akademik-müttefikleri: Alexander von Humboldt (akademik-Latin-Amerika-politik-zincirin Avrupa-cephe-vakası), Antonio José de Sucre (askeri-müttefik), Francisco de Paula Santander (Yeni Granada-politik-müttefik, sonradan akademik-rakipliğe dönüşen), José de San Martín (Latin-Amerika-bağımsızlık-zincirin Güney-Amerika-cephe-figürü, 1822 Guayaquil-akademik-toplantısı).

1 kitapta geçiyor

Taḳiyyeddīn er-Râsıd

927-993 / 1521-1585

16. yy Osmanlı baş astronomu (müneccimbaşı). 1577'de İstanbul Tophane'de Avrupa'nın aynı dönem Tycho Brahe rasathanesi (Uraniborg, 1576) ile **çağdaş** bir rasathane kurdu. Saatleri astronomik gözlem aletleri arasına ilk sokan astronom (bingām raṣadī). 953/1546 tarihli eṭ-Ṭuruḳ es-Seniyye fî el-Âlât er-Rûhâniyye eserinde 6 pistonlu su pompası — Cezerî'nin 350 yıl önce 2 pistonlu sisteminin gelişimi, Avrupa'da Agricola (1556) ve Ramelli (1588) öncesi. Sultan III. Murad'ın rasathaneyi 1580'de yıkmasıyla projesi kesintiye uğradı. Sezgin'in '16. yy ortasında duraklama' tezinin somut limit-figürü.

1 kitapta geçiyor

Thomas Jefferson

1743-1826

Birleşik Devletler'in 3. Başkanı (1801-1809); Bağımsızlık Bildirgesi'nin akademik-mimarı (1776); Aydınlanma-akademik-zincirin ABD-uçtaki kanonik-merkez-figürü; American Philosophical Society Başkanı (1797-1814). Monticello-akademik-aile-mimari-zemini Aydınlanma-akademik-yaşam-tarzının kanonik-vakası. **Halka için akademik-konum:** Halka 3. dönem'in (Batı Bilim Devrimi) ikinci-kitabının akademik-figür-zincirin Humboldt-akademik-Atlantik-akademik-zincir-figürü; Halka people/alexander-von-humboldt atomiği üzerinden Humboldt-Jefferson akademik-yazışma-zincirin somut-vakası (1804-1826 akademik-yazışma-zinciri). Akademik-trajektorisi: Shadwell-aile-mimari (1743-1760) → William and Mary College akademik-eğitim (1760-1762) → Williamsburg-hukuk-akademik-eğitim (1762-1767) → Virginia-eyalet-temsilciliği (1769-1775) → Continental-Congress akademik-mimari-konum (1775-1776, Bağımsızlık Bildirgesi-akademik-mimarı) → Virginia-yasa-reform-akademik-mimari (1776-1779) → Virginia-Vali (1779-1781) → *Notes on the State of Virginia* yayını (1785) — akademik-tarım-bilim-monografi-eseri → Paris-akademik-Fransa-elçilik (1784-1789, Aydınlanma-akademik-merkez-konum-vakası) → Dışişleri Bakanı (1790-1793) → Başkan-Yardımcılığı (1797-1801) → 1797 American Philosophical Society Başkanlığı seçimi (Halka için akademik-cemiyet-mimari-konumu) → 1801-1809 Başkanlık dönemi → 1803 Louisiana Satın-alımı (akademik-Latin-Amerika-coğrafi-mimari-vakası, Halka için bu Humboldt-Jefferson akademik-zincirin tarihsel-zeminidir) → 1804 Mayıs-Haziran Humboldt-Jefferson Washington-Monticello akademik-tanışma-vakası (Halka için kritik tarihsel-akademik-vaka) → 1809 Monticello-akademik-yaşam-sonu-merkezi → 1819 University of Virginia akademik-mimari-kuruluş (akademik-yaşam-sonu-eseri) → 4 Temmuz 1826 Monticello-ölüm. Akademik-müttefikleri: Alexander von Humboldt (akademik-yazışma-zincir 1804-1826), James Madison (4. Başkan, akademik-politik-zincir), Benjamin Franklin (Aydınlanma-akademik-ABD-zinciri merkez-figür), John Adams (akademik-politik-rakipliği, akademik-yazışma-zinciri), Marquis de Lafayette (Aydınlanma-Atlantik-akademik-zincirin Fransa-uçtaki figürü).

2 kitapta geçiyor

Thomas S. Kuhn

1922-1996

Amerikan bilim felsefecisi ve bilim tarihçisi; 20. yy bilim-felsefesi-akademik-disiplinin akademik-yenidoğuş-vakasının akademik-mimarı, akademik-paradigma-değişim-felsefesinin akademik-disiplinli-formülasyon-figürü. Halka #17 *Bilimsel Devrimlerin Yapısı* (1962) yazarı; Halka 3. dönem-akademik-meta-yöntem-felsefesi-katmanın akademik-merkez-figürü ve Halka 4. dönem-(Karşılaştırmalı Sentezler)-akademik-zemininin akademik-yöntemsel-mimarı.

3 kitapta geçiyor

Voltaire

1694-1778

Fransız Aydınlanma-akademik-figür-yazar-tarihçi-felsefeci-akademik-cemiyet-üyesi; Académie française üyesi (1746); Aydınlanma-akademik-zincirin Fransız-uçtaki kanonik-merkez-zirve-figürü; Newton-Aydınlanma-İngiliz-uçtaki kanonik-merkez ile Aydınlanma-Fransız-uçtaki kanonik-merkez-arası akademik-zincirin kurucu-aktarıcı-figürü.

2 kitapta geçiyor

Walter Isaacson

1952-

Amerikan popüler-akademik biyografi yazarı, gazeteci ve akademik-yönetim-figürü; Halka için **iki-monografili-yazar-vakası** (Halka #14 Franklin 2003 + Halka #16 Einstein 2007). Akademik-yöntem-konumlanması popüler-akademik-biyografi-üslubuyla akademik-disiplinli-bilimsel-doğruluğu yapısal-konuma alan vakadır: her monografisinde 10+ akademik-uzman-disiplinli-okuma-zinciri Önsöz'de akademik-takdir-konumunda anılır (Einstein 2007'de 11+ akademik-fizikçi: Brian Greene, Lawrence Krauss, Murray Gell-Mann, Arthur I. Miller, Sylvester James Gates Jr., John D. Norton, George Stranahan, Robert Rynasiewicz, N. David Mermin, Gerald Holton, Dudley Herschbach + iki-lise-fizik-öğretmeni). Akademik-trajektorisi: Harvard College tarih ve edebiyat çift-anadalı *summa cum laude* (1974) → Pembroke College Oxford Rhodes-bursu, *Philosophy, Politics and Economics* (1976) → The Times-Picayune (New Orleans, 1976 kısa) → London Sunday Times (1976-1978) → Time Magazine zincir-konumu: muhabir, yazar, yardımcı-editör, *Time Magazine* genel-yayın-yönetmeni (1996-2001) → CNN Yönetim Kurulu Başkanı + CEO (2001-2003) → Aspen Institute Başkanı + CEO (2003-2018) → Smithsonian Institution Yönetim Kurulu Başkanı (2008-2017) → Tulane Üniversitesi Tarih Profesörü (Leonard A. Lauder Family-koltuğu, 2018-). Akademik-cemiyet-mimari-akademik-konum: Aspen Institute-akademik-yönetim-konumlamasının (2003-2018) akademik-disiplinli-akademik-cemiyet-mimari-zincirin 21. yy-ABD-uçtaki kanonik-merkez-figürlüğü Halka 3. dönem-akademik-cemiyet-mimari-zincirin (Royal Society 1660 → Académie Royale 1666 → APS 1743 → Berlin-Prusya-Akademisi-Kaiser-Wilhelm-Enstitüsü 1911 → Princeton-IAS 1930 → 21. yy Aspen-Institute) yapısal-aktarım-zincirinin akademik-yansıma-vakasıdır.

William Franklin

c.1730-1813

Benjamin Franklin'in evlilik-dışı-doğan oğlu; New Jersey Krallık-Valisi (1763-1776); Amerikan Devrimi sırasında Loyalist-tarafa-geçen-kanonik-vakanın somut-figürü; baba-oğul-akademik-politik-trajektoride dramatik-akademik-figür.

1 kitapta geçiyor

Yâkût el-Müstaʿṣimî

ö. 698/1298

Abbasî sonu büyük hattat. Son Abbasî halifesi el-Müstaʿṣim'in (ö. 1258) sarayında baş kâtip olarak yetişti — 'el-Müstaʿṣimī' nisbesi buradan. **'Üç ustâz'ın sonuncusu** (İbn Mukla → İbn el-Bevvâb → Yâkût). 1258 Moğol istilası sırasında Bağdat'tan kaçmayı başardı. Memlûk Mısır'ı ve İlhanlı saraylarına Bağdat hat geleneğini taşıdı. Pedersen'in non-declensionist anlatısının **insan-örneği**: yağma kütüphane-yıkar ama hat bilgisini taşıyan elleri durduramaz.

1 kitapta geçiyor

ʿAlī b. İbrāhīm İbn eş-Şāṭir

ö. 777/1375

14. yy Şamlı astronom. Şam Emevî Camii muvakkıt-i evveli (baş zaman ölçücü). 1350'lerde Ay, Merkür ve diğer gezegen modellerinden Ptoleme'nin eksantrik+aequans kompozit yapısını çıkararak salt küresel-merkez geometrisine indirgedi. Kopernik (1543) Ay modeli ile İbn eş-Şâtır Ay modeli matematik özdeşlik düzeyinde **birebir aynıdır**. Sezgin'in 5 noktalı Kopernik-paraleli listesinin 3. ve 4. maddesi. Halka anti-Eurocentric kampının en sert teknik silahı.

1 kitapta geçiyor