Olgu (akademik-yan-anlam-yenidoğuşu)
1492-öncesi Latince factum-yan-anlam-zemini → 1572-1604 arası disiplinli yenidoğuş (Bacon-Galileo-Boyle akademik-zincirinde formülasyon) → 1660'lar Royal Society-cemiyet-disipliner-yapılaşmasının akademik-zenith-konumu (Bölüm 7 ana-formülasyon)
Akademik-yapılaşma-zemini İngiltere-Royal Society (1660-1704), Floransa-Galileo-zinciri (1592-1633), Hollanda-yayıncılık-zinciri (Galileo-Boyle akademik-aktarım-vakaları); Türkçe-aktarım-zemini İstanbul-Yapı Kredi Yayınları-Elhüseyni-çeviri-akademik-vakası (2019)
Wootton'un *The Invention of Science* (2015, Halka #18) eserinde formüle edilmiş yan-anlam-yenidoğuş-vakası: *fact* kelimesinin 1492-öncesi Latince yan-anlamı (factum: yapılan-iş, edim, eylem) → 1572-1704 arası disiplinli yenilenmesinde bilim-disiplinli doğru-vakası-konumlamasında yan-anlam-yenidoğuş-vakası. Wootton-akademik-merkez-tezin (claim-002 metodolojik_tez + claim-003 kavramsal_tez) somut akademik-vakası, Bölüm 7 'Olgular' (basılı s.243) ana-formülasyon-zemini. Türkçe-yansımada Çevirmen Nurettin Elhüseyni'nin tek-tanımlı disiplinli konvansiyonu *fact*='olgu' (Çevirmenin Notu, basılı s.5).
Halka müfredatında geçen kitaplar
Bu kavramı işleyen kitaplar. Faz 2'de farklı tanım/yorumlar otomatik karşılaştırılacak.
Atomik özet
Olgu (akademik-yan-anlam-yenidoğuşu), David Wootton’un Bilimin İcadı (2015, Halka #18) eserinde formüle edilmiş yan-anlam-yenidoğuş-vakasıdır: fact kelimesinin 1492-öncesi Latince yan-anlamı (factum: yapılan-iş, edim, eylem) ile 1572-1704 arası disiplinli yenilenmesinde bilim-disiplinli doğru-vakası-konumlamasında akademik-yan-anlam-yapısal-yenidoğuş-vakasıdır. Halka müfredatında Halka #18 merkez-kavramı olarak Bölüm 7 ‘Olgular’ (basılı s.243-296) ana-formülasyon-zeminin disiplinli alt-konumu.
Wootton-konumlaması: yan-anlam-yapısal-mimarisi
Wootton-akademik-anlatımında fact kelimesinin yan-anlam-yenidoğuş-zinciri iki-zaman-katmanlı disiplinli yapısal-anatomidir:
(1) 1492-öncesi yan-anlam (Latince factum) — yapılan-iş, edim, eylem; akademik-yan-anlamı deed (yapılmış-iş) ile yapısal yan-anlamda. Hukuki-akademik-konumlamada ‘olay’ (an-yapılmış-eylem); teolojik-akademik-konumlamada ‘tanrı-yapılmış-iş’. Bu yan-anlam-zemini akademik-doğru-vakası-konumlamasıyla yapısal-fark-konumlamasındadır — factum zemininde yapılan-iş akademik-doğru-vakasının yan-zemini değil, akademik-yan-konumlamadır.
(2) 1572-1704 arası disiplinli yenidoğuş — bilim-disiplinli akademik-doğru-vakası-konumlamasında yapısal yan-anlam-yenidoğuş. Galileo-akademik-anlatımında fatto (Latince factum’un İtalyanca-akademik-yansıması) gözleme-dayalı disiplinli-akademik-doğru-vakasının yan-konumlamasında kullanılır; Bacon-akademik-konumlamasında fact deneysel-yöntem-yapılaşmasının disiplinli yan-konumu (Novum Organum 1620); Boyle-akademik-konumlamasında matter of fact cemiyet-disipliner-akademik-deneysel-yapılaşmasının yapısal merkez-kavramı (Royal Society 1660’lar). Bölüm 7 ana-formülasyon: fact kelimesinin akademik-yan-anlam-yenidoğuş-zinciri Bilim Devrimi’nin tarihsel-anatomi-vakasının somut yapısal-konumlanmasıdır.
Türkçe-aktarım-konvansiyonu: Elhüseyni-disiplini
Wootton’un etimoloji-merkezli-yönteminin Türkçe-yansıma-disiplinli-konvansiyon-zorluğu Çevirmen Nurettin Elhüseyni’nin Çevirmenin Notu’nda (basılı s.5) belgelenmiştir: “Esasen Türkçede birden çok karşılığı olan bazı kelimeler için, anlatım bütünlüğüne uyma gereğinden dolayı (bağlamın gerektirdiği durumlar dışında) çoğunlukla aynı karşılık benimsenmiştir. (Örneğin evidence ve fact kelimeleri ‘bulgu’ ve ‘olgu’ şeklinde çevrilmiştir.)”
Tek-tanımlı disiplinli konvansiyon: fact = ‘olgu’ (Türkçe-aktarım-disiplini). Bu konvansiyonun yapısal-yan-zemini: Türkçe ‘olgu’ kelimesi modern Türkçe-felsefe-akademik-konumlamasının disiplinli akademik-doğru-vakası-yan’ında işler (Türk Dil Kurumu-akademik-konvansiyonun yapısal-yansımasında ‘olgu’ = empirik-disiplinli-akademik-doğru-vakası). Halka için disiplinli yan-iç-tartışma: bu tek-tanımlı konvansiyon Wootton’un yan-anlam-yenidoğuş-zincirin Türkçe-yansımasında yapısal-zorluk yaratabilir — 1492-öncesi factum-yan-anlamı (yapılan-iş, edim) Türkçe ‘olgu’da yer-alma-kapasitesinde değildir.
Halka müfredatında geçer — yan-yana-okuma-zemini
fact-yan-anlam-yenidoğuş-vakası Halka 3. dönem-müfredat-akademik-omurgası içinde Wootton-akademik-konumlamasının (Halka #18) merkez-konumunda durur ve yan-yana-okuma-zemini sağlar:
- Halka #14 Isaacson-Franklin (yıldırım-deneyleri-akademik-doğru-vakası): Franklin-deneysel-akademik-doğru-vakası-konumlaması Wootton-akademik-anlatımındaki fact-yan-anlam-yenidoğuşunun 18. yy-akademik-uzantı-vakasının somut-figürü.
- Halka #15 Westfall-Newton-derinlik (17. yy Newton-akademik-doğru-vakası): Westfall-Newton-akademik-doğru-vakasının disiplinli derinlik-anatomisi Wootton’un fact-yan-anlam-yenidoğuşunun akademik-zenith-vakası.
- Halka #18 Kuhn (paradigma-içsel-doğru-vakası): Kuhn-paradigma-akademik-konumlamasındaki fact paradigma-içi-akademik-doğru-vakası-konumlamasında işler — Wootton-akademik-konumlamasıyla yapısal yan-yana-okumada paradigma-içsellik-akademik-konumun yan’ında etimolojik-disiplinli yan-anlam-yenidoğuş-zincirinin tarihçi-anatomisi.
- Halka 1.-2. dönem-Doğu-bilim-zinciri (akademik-doğru-vakası-konvansiyon-konumlaması Arapça haqq/*shay’/ḥaqīqa): Wootton-akademik-anlatımında konum-eksende yer-almıyor — Halka 4. dönem-meta-konum-zemininin disiplinli yan-yana-okunmasında karşılaştırmalı-akademik-doğru-vakası-konvansiyon-zinciri yapısal akademik-tartışma-vakası.