Alexander von Humboldt

Atomik özet

Alexander von Humboldt, Halka 3. dönem’in (Batı Bilim Devrimi) ikinci-merkez akademik-figürüdür ve Halka #13 Wulf-Humboldt turunun biyografi-merkez-figürüdür. 19. yüzyılın akademik-doğa-bilim-figürünün kanonik-merkez-konumunu oluşturan, Latin Amerika beş-yıllık saha-seyahatinin (1799-1804) akademik-mimarı, Naturgemälde tablosunun (1807) ekoloji-disiplinin akademik-görsel-doğum-vakasının yaratıcısı, Cosmos (1845-1862) beş-cilt akademik-popüler-bilim-monografi-yapısının kurucu-eseri figürü. Halka için akademik-anlamı, salt-bir-doğa-bilim-figürü değildir; Halka 3. dönem-akademik-figür-zincirin Newton-aksiyomatik-Aydınlanma-figürüne (Halka #12) akademik-yumuşatılmış-uzantısı, ekoloji-doga-butunluk akademik-tezinin somut-akademik-figür-zemini, ve modern doğa-bilim-doğa-yazını-iklim-bilim-akademik-disiplinlerinin tarihsel-kanonik-soykütüğünün akademik-kurucu-figürüdür.

Aile-zemini ve akademik-eğitim-trajektorisi. Humboldt, 14 Eylül 1769’da Berlin yakınlarındaki Tegel-Schloss aile-sarayında doğdu; babası Alexander Georg von Humboldt Prusya-aristokrat-aile-figürü-saray-nazırı (Friedrich II ‘Büyük’ sarayında akademik-konum); annesi Marie Elisabeth von Humboldt-Colomb varlıklı-Hugenot-asıl-Fransız-aristokrat-aile-figürü. Babasının erken-ölümü (Alexander 9 yaşında) ailenin akademik-eğitim-yönetimi annesinin elinde kaldı; annesi katı-disiplinli, eğitim-merkez-aile-mimari kurdu (Halka için akademik-figür-aile-mimari-vakası). Çocukluk-akademik-eğitim Tegel-Schloss’ta özel-öğretmenlerle gerçekleştirildi; ergenlik-aşamasında Alexander akademik-doğa-bilim-merakını ortaya koydu (kardeşi Wilhelm akademik-felsefe-edebiyat-merakını gösterirken). Üniversite-aşaması annesinin akademik-yönlendirmesiyle başladı: Frankfurt an der Oder Üniversitesi (1787-1788, Prusya-yönetiminde-akademik-kariyer-için kameralism-finans-eğitim); Göttingen Üniversitesi (1789-1790, doğa-bilim akademik-eğitim, Friedrich Blumenbach altında — Halka için akademik-mentor-zinciri-doğum-vakası: Blumenbach’ın Über den Bildungstrieb (1781) eserinin akademik-okumayla Humboldt-doğa-bütünlük-akademik-temellerin atması); Hamburg Ticaret Akademisi (1790, ekonomi-uluslararası-ticaret-akademik-eğitim); Freiberg Maden Akademisi (1791-1792, Abraham Gottlob Werner altında jeoloji-mineraloji-saha-akademik-eğitim — Halka için akademik-saha-bilim-yöntem-zincirin doğum-vakası).

Prusya maden-müfettişlik-dönemi ve Goethe-Jena-akademik-temas (1792-1797). Akademik-eğitim-aşamasının tamamlanması sonrası Humboldt Prusya-yönetiminde-maden-müfettişlik-akademik-emek-dönemine girdi (1792-1797); coğrafi-saha-merkezi Bayreuth-Ansbach-bölgesi (Prusya-güney-bölgesi, Bavyera-sınır). Akademik-emek-yapısı: maden-saha-incelemeleri, mineraloji-jeoloji-akademik-koleksiyonu, akademik-yan-emek-vakası olarak hayvansal-elektrik (Galvanizm) deneyleri (4000+ deney; sonraki Versuche über die gereizte Muskel- und Nervenfaser 1797 eserinin akademik-zemini). 1794 baharında kardeşi Wilhelm Jena’ya yerleşti (Schiller’in Pazar-meydanındaki ev’in karşısında); 1794 yazında Alexander Jena ziyaretiyle Goethe-Schiller-Wilhelm-Alexander akademik-grup-doğum-vakası gerçekleşti. 1794 Aralık’ında dondurucu-soğukta haftalarca Jena anatomi-kulesinde Goethe-Humboldt’un kadavra-anatomi-emek-dönemi: hayvansal-elektrik deneylerinin Goethe-Urform-tezi-felsefi-zemini-üzerinde tartışılması; Blumenbach-Bildungstrieb-tezinin akademik-uzantısı; canlı-organizmaların yalnızca-birleşik-bütün-olarak-işlev-gören-parçalardan oluştuğu felsefi-tezinin akademik-formülasyonu. Wulf’un akademik-anlatısının somut-akademik-cümlesi (Bölüm 2): “Humboldt’un Jena’daki varlığının Goethe’nin yıllar sonra en verimli dönemine denk geldiği söyleniyordu.”

Annesinin ölümü ve Latin Amerika saha-seyahat-projesi (1796-1799). 1796 Kasım’ında annesinin kanserden ölümü Humboldt’un akademik-trajektorisinin yapısal-değişim-noktasıdır. 100.000 taler servet-mirası akademik-bağımsızlık-zeminini sağladı; 1797 başında Prusya-maden-müfettişlik-emekliliği; 1797-1799 hazırlık-dönemi (Avrupa-bilim-merkezlerinde aletli-ölçüm-disiplin-hazırlığı, sekstant-kullanımı, jeoloji-saha-pratiği, alp-tırmanışları). 1798 Mart-Nisan’ında Paris-ziyareti; aynı evin koridorunda Aimé Bonpland ile tanışma (Halka people/aime-bonpland atomiği). Önceleri planlanan Mısır-Bristol-Bougainville-Baudin akademik-saha-seyahat-projeleri Avrupa’da Fransız-Devrim-Savaşları nedeniyle başarısız-kaldı. 1799 başında İspanya’nın akademik-davetiyle Latin Amerika-saha-seyahat-projesi gerçekleşti; 5 Haziran 1799’da La Coruña limanından Pizarro-gemisiyle yola çıktılar. Saha-bilim-altyapısı 42-parçalık aletli-ölçüm-koleksiyonu (Reichenbach-Lerebours-Ramsden-Troughton sekstantları, Borda-magnetometresi, Saussure-siyanometresi vb.).

Latin Amerika saha-seyahati (1799-1804) — somut akademik-anatomi. Beş-yıllık saha-seyahatinin akademik-coğrafi-anatomisi: 16 Temmuz 1799 Cumana-Venezuela-varış (sıtmalı tropik-kıyıya saha-emek-girişi); 1799 Eylül-1800 Şubat Caracas-akademik-emek-dönemi (Halka people/simon-bolivar atomiğine geçişin akademik-zinciri için kritik tarihsel-zemin); 1800 Mart-Haziran Aragua-Vadisi-Llanolar-Orinoco saha-seyahati (Halka places/orinoco-amazon-havzasi atomiği, Casiquiare-bifurkasyon-akademik-doğrulanması, ekoloji-doga-butunluk için 1800 Mart Valencia Gölü ormansızlaşma-iklim-bağı erken-akademik-uyarı-vakası); 1800 Aralık-1801 Mart Havana-Küba-saha-emek (Halka places/havana-kuba atomiği, köleci-tarım-ekonomi-eleştirisinin somut-saha-zemini); 1801 Mart-Aralık Cartagena-Bogota-Quito-saha-seyahati (And-zirve-saha-coğrafyasının akademik-girişi); 1802 Haziran Chimborazo-tırmanışı (Halka places/chimborazo atomiği, ekoloji-doga-butunluk akademik-tezinin doğum-anı, Naturgemälde tablosunun coğrafi-anchor’ı, dünya-rekoru-tırmanış 5917 metre); 1802 Ekim-1803 Mart Lima-Peru-saha-seyahati ve Pasifik-Humboldt-Akıntısı-akademik-keşfi; 1803 Mart-1804 Şubat Meksika-saha-emek-dönemi (Yeni İspanya-akademik-monografi-zemini); 1804 Mayıs-Haziran ABD-Philadelphia-Washington ziyareti (Jefferson-Humboldt-akademik-yazışma-zincirin başlangıcı); 1804 Ağustos Bordeaux-Paris-akademik-dönüş.

Paris akademik-emek-dönemi (1804-1827). Latin Amerika dönüşü sonrası Humboldt 1804-1827 dönemini Paris’te akademik-emek-merkez-konumda geçirdi; Académie des Sciences-akademik-cemiyet-mimarisinin merkez-figürlerinden biri olarak Cuvier-Lamarck-Laplace-Gay-Lussac-Arago akademik-temas-zincirinde durdu. 1810-1825 dönemi Personal Narrative yedi-cildi-Paris-yayını dönemi; Essai politique sur le royaume de la Nouvelle-Espagne (1808-1811) Meksika-akademik-monografi-yayını; Vues des Cordillères (1810-1813) Latin-Amerika-arkeoloji-akademik-monografi-yayını; Essai sur la géographie des plantes (1807) bitki-coğrafyası-akademik-mimari-yayını ve Naturgemälde tablosunun akademik-cemiyete sunumu. 1817 Des lignes isothermes makalesi (isotermler-akademik-yöntem-formülasyonu, Halka humboldt-bilim-yontemi atomiği). Paris-akademik-cemiyet-içindeki konum-yapısı Wulf’un anlatısının somut-akademik-cümlelerle sergiler: yakışıklı, kırklı yıllarının başında, ‘bir Fransız gibi ince, zarif ve çevik’, sürekli-konuşma-ve-akademik-tartışma-merkezliliği, kadınlardan akademik-aşk-uzaklığı (Wulf’un akademik-anlatısında Humboldt’un akademik-cinsel-konumlanması açıkça-belirtilmiş-değildir ama Bonpland-Boussingault-Montúfar-akademik-saha-yoldaşlığı ile akademik-platonik-erkek-arkadaşlık-zincirinin yapısal-okuma-zemini yapılır).

Berlin akademik-emek-dönemi (1827-1859) ve Cosmos-projesi. 1827 Mayıs’ında Friedrich Wilhelm III’ün ısrarlı-akademik-davetiyle Humboldt Berlin’e döndü; 1827-1859 Berlin-akademik-emek-merkezi (Halka places/berlin-prusya-akademisi atomiği). 1827-1828 Sing-Akademie 61-konferans-zinciri (Berlin-Cosmos-konferans-modelinin kurucu-vakası); 1829 Çar I. Nikola-akademik-davetiyle Rusya-Sibirya-saha-seyahati (jeomanyetik-saha-ölçümleri ve maden-incelemeleri, Halka humboldt-bilim-yontemi atomiğinin son-saha-emek-vakası). 1845-1862 Cosmos beş-cilt-projesi yazım-emek-dönemi: birinci cilt 1845, ikinci 1847, üçüncü 1850, dördüncü 1858, beşinci (eksik, ölümünden sonra) 1862. Cosmos-projesi akademik-popüler-bilim-monografi-yapısının kurucu-eseri olarak Halka için ekoloji-doga-butunluk atomiğinin olgun-akademik-monografi-formu. Akademik-yazışma-zincirin sonraki-aşaması: Charles Darwin (1839 Voyage of the Beagle gönderiminden başlayan akademik-yazışma-zinciri, Halka people/charles-darwin atomiği), genç-bilim-figürlerin akademik-mentor-konumu. 6 Mayıs 1859’da Berlin’de öldü; cenazesi Berlin-devlet-cenazesi statüsünde gerçekleştirildi; ölümünün-yüzüncü-yılı 1869 Berlin-Yosemite-Buenos-Aires-Mexiko-Roma-Saint-Petersburg küresel-akademik-anma-yılı oldu.

Halka için akademik-okuma — Wulf’un akademik-tezi. Wulf’un Doğanın Keşfi (Halka için Türkçe-edisyon: Ayrıntı Yayınları 2017, çev. Emrullah Ataseven; orijinal The Invention of Nature John Murray 2015) eserinin akademik-tezi: Humboldt-akademik-mirasının 19. yy boyunca Newton-Darwin-Einstein-akademik-figür-üçlüsünün gölgesinde unutturulmasının akademik-konum-eleştirisi ve modern doğa-bilim-doğa-yazını-iklim-bilim-ekoloji-disiplinlerinin tarihsel-kanonik-soykütüğünün Humboldt-aşamasına yeniden-akademik-yerleştirilmesi. Halka için akademik-konum: Wulf-Humboldt-akademik-figür-zinciri Halka 3. dönem-akademik-figür-okumasının yapısal-iki-kutbunun (Newton-aksiyomatik-Aydınlanma-figürü ↔ Humboldt-saha-Aydınlanma-Romantizm-köprü-figürü) ikinci-kutup-akademik-vakası. Halka çoklu-pencere-yaklaşımının somut-akademik-figür-zemini.

Halka müfredatında geçer

Alexander von Humboldt, Halka’nın atomik-atlasında v0.17 turuyla açılan akademik-figür-atomiğidir:

• Wulf-Humboldt #13 (Halka 3. dönem’in ikinci-kitabı, MERKEZ-AÇILIŞ): Wulf’un biyografi-anlatısının merkez-figür-konumu. Tüm-23-bölüm Humboldt-akademik-trajektorisinin akademik-anatomisi. Halka grup-okumasında 5-6 oturumda işlenmesi önerilir (1: bölüm 1-3 erken-yıllar ve Goethe-Jena-akademik-zemini; 2: bölüm 4-7 Latin Amerika saha-seyahati ve Chimborazo; 3: bölüm 8-11 Jefferson-Avrupa-Paris akademik-emek-dönemi; 4: bölüm 12-14 Bolívar-Londra-akademik-zinciri; 5: bölüm 15-18 Berlin’e dönüş ve Cosmos; 6: bölüm 19-23 ve Sonsöz, Humboldt-mirasının Thoreau-Marsh-Haeckel-Muir akademik-uzantı-zinciri).

Önceki Halka turlarına geri-bağ:

• Gleick-Newton #12 ↔ Humboldt: Halka 3. dönem-figür-zincirin Newton-Aydınlanma-rasyonalist-figüründen Humboldt-Aydınlanma-Romantizm-köprü-figürüne akademik-konum-değişimi. İki-figür-arası yapısal-akademik-fark Halka 3. dönem-müfredat-tasarımının yapısal-akademik-omurgası: matematiksel-aksiyomatik-tümdengelim modelinin (#12) saha-tümevarım-organik-bütünlük modeline (#13) yumuşatılmasının somut-figür-vakası.

• Sezgin #8 ↔ Humboldt (dolaylı): Sezgin’in anti-Eurocentric kümülatif-bilgi-zinciri tezinin Humboldt-aşamasındaki dolaylı-akademik-konum-uyumu — Latin-Amerika-saha-merkezliliği akademik-kanon-konumuna alması ve Latin-Amerika-yerli-toplumların akademik-meşrulaştırılması (özellikle Vues des Cordillères 1810-1813 İnka-Aztek-Maya-arkeoloji-akademik-monografisi). Humboldt-figürünün akademik-konumunun politik-ekonomik-eleştirel-içeriği (köleci-tarım-ekonomi-eleştirisi Essai politique sur l’île de Cuba 1826) Halka 1.-2. dönem-anti-Eurocentric akademik-konumlamasının yapısal-uzantısı.

• Lyons #10 ↔ Humboldt (dolaylı): İbn el-Heysem’in Kitāb al-Manāẓir (~1021) optik-deneysel-tümevarım-yöntemi Halka 1.-2. dönem-zincirin saha-deneysel-yöntem-uçtaki ön-örneği; Humboldt-yönteminin doğa-coğrafyası-saha-merkezliliği bu zincirin 19. yy uzantısı.

• Galileo (v0.15) ↔ Humboldt: Galileo’nun Discorsi (1638) yersel-mekanik-aksiyomatik-formülasyonu Newton-Principia ile yapısal-akademik-zincirde Humboldt-saha-tümevarım-modeline yumuşatılmıştır; Halka 3. dönem-akademik-yöntem-eksen-zincirin yapısal-üç-aşamalı-okuması.

İleri-cross-ref:

• Westfall-Newton #15: Westfall’ın Newton-monografi-altın-standardı içselci-Avrupa-Bilim-Devrimi okumasında Humboldt-akademik-figürü yer almaz; bu, Halka 3. dönem’de Wulf-Westfall akademik-okuma-konum-farkının somut-figür-vakası.

• Wootton #17 (Bilimin İcadı): Wootton’ın 1572-1704 Bilim Devrimi-tarihçesinin akademik-zaman-sınır-dışında ama Humboldt-akademik-figürü Wootton-revizyonist-okuma-zincirinin 19. yy uzantısı olarak akademik-konum-uzantısı.

• Kuhn #18 (Bilimsel Devrimlerin Yapısı): Newton-paradigmasından Humboldt-paradigmasına akademik-yumuşatılma Kuhn’un paradigma-değişimi-tezinin yapısal-figür-vakası.

• Burke ek #23 (Bilginin Toplumsal Tarihi): Humboldt-figürünün Berlin-Prusya-Akademisi-Paris-Académie des Sciences-Londra-Royal Society üçlü-akademik-mekânsal-zincirinin akademik-pratik-zeminindeki yapısal-konumu Burke-bilgi-sosyolojisi-tezinin somut-vakası.

Atomik-cross-ref kümülatif yapısı:

• aime-bonpland ↔ Humboldt: 1798-1804 Latin Amerika saha-seyahat-yoldaşlığı ve 1804-1817 Paris-akademik-ortak-yayın-zinciri.
• johann-wolfgang-goethe ↔ Humboldt: 1794 Aralık Jena-Weimar akademik-mentor-zincirinin doğum-vakası; doğa-romantizmi-akademik-zemininin kurucu-bağı.
• charles-darwin ↔ Humboldt: 1839 Mayıs Voyage of the Beagle yayın-akademik-iletişimi; Darwin’in Personal Narrative pasajlarını defalarca-kopyaladığı akademik-okuma-zinciri.
• simon-bolivar ↔ Humboldt: 1804 Paris ve 1805 Roma akademik-tanışması; Latin-Amerika-bağımsızlık-akademik-zincirinin Humboldt-tarafı.
• thomas-jefferson ↔ Humboldt: 1804 ABD-Philadelphia-Washington-akademik-temas; Latin-Amerika-bağımsızlık-Humboldt-Jefferson akademik-yazışma-zinciri (1804-1826).
• ekoloji-doga-butunluk ↔ Humboldt: ekoloji-disiplinin akademik-kurucu-tohum-figürü.
• humboldt-bilim-yontemi ↔ Humboldt: yöntemin kanonik-figür-anchor’ı.
• iklim-degisikligi-erken-tahmin ↔ Humboldt: 1800 Valencia Gölü ormansızlaşma-iklim-bağı erken-akademik-uyarı-figürü.
• chimborazo ↔ Humboldt: 23 Haziran 1802 tırmanışı, ekoloji-doğa-bütünlük akademik-tezinin doğum-yeri.
• orinoco-amazon-havzasi ↔ Humboldt: 1800 Mart-Haziran saha-seyahati, Casiquiare-bifurkasyon-akademik-doğrulanması.
• havana-kuba ↔ Humboldt: 1800-1801 ve 1804 ziyaretleri, köleci-tarım-ekonomi-akademik-eleştirisinin coğrafi-zemini.
• berlin-prusya-akademisi ↔ Humboldt: 1827-1859 akademik-emek-merkez-dönemi, Cosmos-projesinin yazım-mekânı.
• benjamin-franklin ↔ Humboldt (v0.18 aktivasyon): Halka #14 (Isaacson-Franklin) açılışıyla aktive edilen Atlantik-akademik-üçlü-zincirin (Franklin-Jefferson-Humboldt) yapısal-akademik-konum-vakası. Paris-merkezli-akademik-zincir-örtüşmesi: Franklin (1776-1785 Paris-elçilik), Jefferson (1784-1789 Paris-elçilik), Humboldt (1804 ABD-Washington-Monticello-akademik-tanışıklık + 1808-1827 Paris-akademik-emek-dönemi) Atlantik-akademik-üçlü-zincirin Paris-merkez-yapısının somut-akademik-vakası. 1804 ABD-akademik-temasları: Humboldt-Mayıs-Haziran 1804 Washington-Monticello ziyareti Atlantik-akademik-zincirin ABD-cephe-yapısının somut-akademik-vakası, Franklin-1790-ölümü-sonrası akademik-mirasının Humboldt-Jefferson akademik-yazışma-zincirinde aktive edilmesi. Halka için Aydınlanma-akademik-zincirin Atlantik-akademik-coğrafyasının üç-figürlü-akademik-yazışma-mimarisinin kanonik-konumlamasıdır.

Atomik graf değeri: Alexander von Humboldt, Halka 3. dönem’in akademik-figür-tartışmasının ikinci-merkez-figürü ve Wulf-Humboldt-akademik-mirasının modern-disiplinler-arası-akademik-konum-uzantısının somut-figür-anchor’ı. Çoklu-pencereli-akademik-konumlamanın ikinci-test-figürü (Newton birinci-test-figürüdür); Aydınlanma-rasyonalist-saha-bilim-figürü ile Romantizm-estetik-doğa-deneyim-figürü çift-yüzlü-akademik-figürün biyografik-derinliği Halka 3. dönem-figür-merkezli müfredat-tasarımının pedagojik-meşrulaştırma-noktası.