Leonardo da Vinci

Atomik özet

Leonardo da Vinci (1452-1519), Halka müfredatında Koyré’nin Cilt 1’inin #6 makalesi “500 Yıl Sonra Leonardo da Vinci” üzerinden açılan figürdür. Vinci köyünde (Floransa yakınında) doğdu; eğitimini Floransa’da Andrea del Verrocchio atölyesinde aldı (1466-1476); 1482-1499 Milano’da Sforza dükalığının saray-mühendisi olarak çalıştı (Atlas Ölçek-projesi, Son Akşam Yemeği, askeri-makineler), 1500-1506 Floransa’da geri-dönüş, 1506-1513 Milano-Roma’da, 1516’da Fransa Kralı I. François’in davetiyle Amboise’deki Clos Lucé şatosuna taşındı ve 1519’da orada öldü.

Koyré’nin Leonardo-okuması. Cilt 1’in #6 makalesinde Koyré, Leonardo’yu çift-yönlü-paradoks-figürü olarak okur. Bir yandan Leonardo 16. yüzyılın en geniş teknik-bilim arşivini bırakır: 5000+ sayfa not-defteri, hidrolik makineler, kuş-uçuşunun anatomik analizleri, insan-anatomisinin (Sant’Eustachio Kilisesi diseksiyonları), pürüzlü-pürüzsüz-mekanik analizler, optik-perspektif teorisi. Öbür yandan Leonardo’nun bilim-anlayışı Galileo’nun matematiksel-Platonik fiziğine henüz ulaşmamıştır: Leonardo’nun mekaniği gözlemsel-deneyseldir, niceliksel-aksiyomatik değil. Bu, Koyré’ye göre Yenidendoğuş’un sınırını gösterir — Yenidendoğuş’un teknik-bilim canlanışı (Leonardo, Tartaglia, Benedetti) Bilim Devrimi’nin ön-koşulu ama kendisi değil. Bilim Devrimi, Galileo’nun Platonik-matematik kopuşuyla başlar, Leonardo’da değil.

Halka tezsel okuma. Halka için Leonardo’nun rolü iki katmanlıdır. Birincisi: Yenidendoğuş’un (Goody #3 “Rönesanslar”da işlenen) teknik-bilim canlanışının ikon-figürü olarak Halka’nın 1. dönem-3. dönem geçiş anlatısının yan-figürü. İkincisi: Halka’nın anti-Eurocentric tezi açısından Leonardo’nun teknik-not-defterlerinin İslam-mühendislik geleneğiyle (Cezerî, Banû Mûsâ) doğrudan-akademik karşılaştırması yararlıdır. Leonardo’nun makine-tasarımları ile Cezerî’nin Kitâbü’l-Câmi’ beyne’l-İlm ve’l-Amel’i arasında doğrudan akademik iddia düzeyinde Bilim Tarihi’nde tartışmalar mevcuttur (Donald R. Hill, Lynn White Jr.); ama Koyré bu kıyası yapmaz — onun çerçevesi içsel-Avrupa-Yenidendoğuş.

Halka müfredatında geçer

• Koyré #12’de (v0.15 turu, MERKEZ): Cilt 1’in #6 makalesi “500 Yıl Sonra Leonardo da Vinci” Leonardo’yu Yenidendoğuş’un teknik-bilim-canlanmasının ikonu olarak ele alır. Leonardo’nun Galileo’ya açtığı yol ama Galileo’nun da Leonardo’da bulunmayan matematiksel-Platonik kopuşu Koyré’nin makalesinin omurgasıdır.

• Goody-Rönesanslar #3 ile gizli-cross-ref: Goody’nin “çoklu rönesanslar” tezi Yenidendoğuş’un coğrafi-yapısal çoğulluğunu vurgular. Leonardo, Goody’nin Avrupa-Yenidendoğuş cephesinin somut figürüdür; ama Koyré’de tek-Bilim-Devrimi anlatısının ön-figürüdür. Leonardo atomiği Goody-Koyré aksında çift-yorumlanabilir.

• Cezerî #cezeri ile karşılaştırma-cross-ref (gizli): Halka’nın 13 kişi atomiğinden biri olan Cezerî (1136-1206), Mardin’de yazdığı Kitâbü’l-Câmi’ beyne’l-İlm ve’l-Amel ile İslam-mühendislik geleneğinin zirve-figürüdür. Halka grup-okumasında Leonardo-Cezerî karşılaştırması (Donald R. Hill çevirisi: The Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices, Reidel 1974) açıkça konuşulabilir; bu, Halka anti-Eurocentric kampının Leonardo-Yenidendoğuş anlatısına teknik-yan-okuma sunması demektir.

İleri-cross-ref (Halka 3.-4. dönem hazırlığı):

• Westfall #15 (Modern Bilimin Oluşumu): Westfall’ın Bilim Devrimi anlatısının ön-yarısında Yenidendoğuş-teknik-canlanma çerçevesinde Leonardo geçer. Leonardo atomiği Westfall turunda 2-kitap düğüme yükselebilir.
• Wootton #17 (Bilimin İcadı): Wootton’un revizyonist okumasında Bilim Devrimi’nin başlangıcı 1572’ye (Tycho supernovası) çekilir; Leonardo (öl. 1519) bu anlatıda Bilim Devrimi-öncesi-Yenidendoğuş-teknik-keşif figürü olarak yer-tutar. Yenidendoğuş’un Bilim Devrimi’ne uzanmadığı tezi açısından önemli karşılaşma.
• Wulf-Humboldt #13 (Doğanın Keşfi): Leonardo’nun doğa-gözlem-defterleri (anatomiden hidrolik akıma, botaniğe) Humboldt-tarzı bütünleşik-doğa-bilim yaklaşımının uzak-tarihsel-prototipidir. Wulf’un Humboldt-anlatısının uzak-Avrupa-arka-planında Leonardo’ya yan-cross-ref açılabilir.

Atomik graf değeri: Leonardo, açıldığı anda tek-kitap-merkezli (Koyré) atomik gibi görünür ama Halka grup-okumasında karşılaştırma-figürü olarak çoğul-değer taşır: Cezerî ile İslam-mühendislik karşılaştırması, Galileo ile matematiksel-kopuş öncülü, Goody-Rönesanslar çerçevesinde çoğul-rönesans somut-figürü. Halka’nın ‘aynı tarihsel-anın çoğul-pencerelerden okunması’ tezinin Avrupa-Yenidendoğuş cephesindeki ilk somut-figürüdür.