Royal Society (Londra)

Atomik özet

Royal Society Londra, Halka’nın atomik-atlasında v0.16 turuyla açılan üçüncü-Avrupa-yer-atomiğidir ve doğrudan Halka 3. dönem-merkez-yeri konumundadır. Padova (v0.15, Galileo-Floransa öncesi 1592-1610), Cambridge Trinity College (v0.16, Newton 1661-1696) ile birlikte Royal Society Londra (v0.16) Halka 3. dönem’in üç-büyük-akademik-mekânsal-anchor’ını tamamlar; Padova-Cambridge-Royal Society zinciri Bilim Devrimi’nin Avrupa-coğrafi-mimarisinin yapısal-üç-kutbudur. Padova ve Cambridge Trinity üniversite-akademik-mekânları, Royal Society ise üniversite-dışı akademik-cemiyet-kurumu — bilim-tarihinde disipliner-akademik-cemiyet modelinin (Académie des Sciences 1666 Paris, Akademia dei Lincei 1603 Roma) İngiltere-uçundaki kanonik-örneği.

Kuruluş ve royal-charter (1660-1662). Royal Society’nin akademik-tarihi 28 Kasım 1660’a uzanır: Gresham College’da Christopher Wren’in (mimar olarak ünlü, ama o-dönemde astronom olarak da etkin) astronomi dersinden sonra 12 bilgin (Wren, Boyle, William Petty, John Wilkins, Lawrence Rooke, Jonathan Goddard, Sir Robert Moray, William Ball, Christopher Merrett, William Brouncker, Paul Neile, Abraham Hill) akademik-cemiyet kurma kararı aldılar. Bu kararın akademik-arka planı 1640’lar-1650’ler ‘Görünmez Kolej’ olarak adlandırılan İngiliz akademik-iletişim-ağıdır — Boyle’un yazışmalarında bu adla anılır, Cumhuriyet-dönemi (1649-1660) İngiltere’sinde gizli-akademik-bilgi-değişimi pratiğinin örgütsüz-haline işaret eder. Restorasyon dönemi II. Charles’ın 1660 tahtını alması bu örgütsüz-akademik-pratiği resmî-cemiyete dönüştürme akademik-fırsatını yarattı; II. Charles 15 Temmuz 1662’de cemiyete royal-charter (kraliyet-belgesi) tanıyarak resmî-statü verdi. Resmî adı ‘Doğa Bilgisinin Geliştirilmesi için Londra Kraliyet Cemiyeti’ (The Royal Society of London for the Improvement of Natural Knowledge); Royal Society’nin akademik-amacı doğa-bilgisinin (natural philosophy) deneysel-yöntemle ilerlemesi olarak resmî-formülasyona kavuştu.

Mottosu ve akademik-konumu: ‘Nullius in verba’. Royal Society’nin akademik-kimliğini sembolize eden mottosu Latince ‘Nullius in verba’ (Horatius’un Epistulae I.1.14 dizesinden çıkarılmıştır: nullius addictus iurare in verba magistri = “hiçbir hocanın sözüne yemin etmek üzere bağlanmadım”). Royal Society bu mottoyu “kimsenin sözüne körü körüne inanmayız” anlamında benimsedi — Aristoteles-skolastik-otoritesinin akademik-reddinin sembolik-ifadesi. Halka için akademik-konum: Bu motto, Bacon-Boyle-Newton ekseninde gelişen deneysel-felsefe pratiğinin kurumsal-aksiyomudur. Bilgi otorite-tarafından-değil, deneysel-tanıklık-tarafından doğrulanır akademik-aksiyomu Royal Society’nin haftalık-toplantı-pratiğinde somutlaştırılır.

Kurumsal-mimari: Curator of Experiments, sekretarya, Philosophical Transactions. Royal Society’nin akademik-pratiği üç-kurumsal-mekanizma üzerine kuruluydu. Curator of Experiments (1662-1703 Robert Hooke): haftalık-toplantılarda canlı-deney sergileyen akademik-pozisyon; Hooke 1662’de bu göreve atandı, ölünceye (1703) kadar tuttu. Bu, akademik-tarihteki ilk profesyonel-deneysel-bilim-pozisyonudur — Royal Society Hooke’a yıllık 30£ ücret ödedi (sonradan 50£). Hooke’un haftalık-deney-pratiği Royal Society’nin akademik-canlılığının çekirdeği oldu: optik-deneyler, sıvı-mekanik, vakum-pompası, mikroskop-gözlem, ısı-deneyleri. Sekretarya (1662-1677 Henry Oldenburg): Oldenburg Almanya-doğumlu (Bremen) bilgindi, çok-dilli (Almanca, Latince, Fransızca, İngilizce, İtalyanca akademik-yetkinlik); akademik-yazışmaları yönetti, Avrupa-bilim-yazışma-ağının (Cassini Paris, Huygens Hollanda, Hevelius Danzig, Leibniz Hannover) İngiliz-tarafının yapısal-merkezi oldu. Oldenburg 1665 Mart’ta Philosophical Transactions’ın ilk-sayısını yayımladı; bu, dünyanın ilk-akademik-süreli-yayın dergisidir (Paris’in Journal des sçavans dergisi Ocak 1665’te başlamıştı, ama akademik-bilim-odaklı değildi). Üyelik (Fellowship of the Royal Society, FRS): royal-charter ile akademik-statü kazandı, üyelik elite-akademik-tanıklığın simgesi haline geldi. Newton 1672 Ocak’ta seçildi (Trinity College Master Isaac Barrow’un takdimiyle), Newton 1703-1727 başkan oldu.

Mekânsal-tarihi: ilk-binadan günümüze. Royal Society’nin akademik-mekânsal-tarihi İngiliz-akademik-coğrafyasının somut-anchor’ıdır. 1660-1666 Gresham College (Bishopsgate, Londra): İlk-binası, Gresham mali-vasiyetiyle 1597’de açılan kolejde haftalık-toplantılar. 1666 Büyük Londra Yangını sonrası 1667-1673 Arundel House (Strand): Yangında Gresham hasarlandı, akademik-temsiller kuzey-Strand’daki Arundel mansiyonuna (Henry Howard ailesinin himayesinde) taşındı. 1673-1710 Gresham’a geri-dönüş. 1710-1780 Crane Court (Fleet Street): Royal Society 1710’da Newton’un (1703-1727 başkanlık dönemi) öncülüğüyle Crane Court mansiyonunu satın aldı; bu, cemiyetin ilk-kendi-binasıydı. 1780-1857 Somerset House: Kraliyet-binasında akademik-statü-yükseltmesi. 1857-1967 Burlington House (Piccadilly): Royal Academy of Arts ile aynı-binada. 1967-günümüz Carlton House Terrace (No. 6-9, St James’s Park yakını): Modern-zamanın akademik-merkezi.

Newton-Royal Society akademik-tarihi. Newton 1672 Ocak’ta Royal Society’ye seçildi; ilk-akademik-katkısı 6 Şubat 1672 tarihli Henry Oldenburg’a yazdığı uzun-mektup oldu — ışık ve renkler hakkında “yeni teori.” Bu mektup Royal Society toplantısında okundu, Philosophical Transactions’ta No. 80, Şubat 1672 sayısında yayımlandı (Newton’un ilk-akademik-yayını); prizma-deneyleri ve beyaz-ışığın bileşik-doğası tezi. Hooke’un akademik-itirazı (Hooke 7 yıl-önce 1665 Micrographia’sında ışık-renk teorisi geliştirmişti, Newton’un yaklaşımını rakip-konum olarak gördü) Newton-Hooke akademik-kavgasının başlangıcı oldu. 1675 Mart’ta Newton ilk-defa Londra’ya gelip Royal Society toplantısına fiziksel-katıldı; Boyle ile akademik-tanışma, Hooke ile yüz-yüze görüşme. 1675-1676 yıllarında Newton’un Hypothesis explaining the Properties of Light elyazması Royal Society toplantılarında okundu (yayımlanmadı). 1684-1687 Halley’nin Cambridge ziyaretleri ve Royal Society aracılığıyla Principia’nın yayın-organizasyonu (royal-charter Royal Society’nin yayıncı-statüsünü tanır, ama Principia maliyeti Halley’nin kişisel-finansörlüğüyle karşılandı; Royal Society sadece imprint-statüsünü verdi). 1703 Hooke ölümünden sonra Newton Royal Society başkanlığına seçildi (24 yıl, ölünceye kadar 1727); Newton-başkanlığı dönemi cemiyet-akademik-mimarinin Newton-merkezli ölçü-disiplinine sıkıştırılması, Hooke-mirasının silinmesi (Newton’un Hooke-portresinin Royal Society duvarından kaldırıldığı tartışmalı), Leibniz öncelik-tartışmasının Royal Society “tarafsız” komite-sürecine taşınması (1711-1712 Commercium Epistolicum yayını, Newton-lehinde ‘tarafsız’ kararı).

Halka için kritik: Royal Society-mimarisi vs. Beytülhikme-medrese-rasathane akademik-zinciri. Halka 1.-2. dönem’inin işlediği İslam-bilim-akademik-mekânsal-zincirinde (Bağdat-Beytülhikme 9. yy, Kahire-medrese 11.-13. yy, Marâga-rasathane 1259, Semerkand-medrese 15. yy, İstanbul-Takiyüddin-rasathane 1577) akademik-cemiyet-pratiği zaten vardır: Beytülhikme’nin tercüme-akademik-pratiği, Marâga rasathanesinin kolektif-gözlem-emeği. Halka çerçevesinde akademik-konum-sorusu şudur: Royal Society 17. yy Avrupa-cemiyet-mimarisi İslam-bilim-akademik-cemiyet-zincirinin kümülatif-uzantısı mı, yoksa kurumsal-mimari-yapı düzeyinde niteliksel-yenilik mi içerir? Saliba 2007 ve Sezgin’in (Halka #9) işlediği İslam-bilim-zincirinin akademik-meşruluğu Newton-aşamasında bu kurumsal-akademik-cemiyet sorusuyla son-test-noktasına geçer.

Halka müfredatında geçer

Royal Society Londra, Halka’nın atomik-atlasında v0.16 turuyla açılan yer-atomiğidir:

• Gleick-Newton #12 (Halka 3. dönem-açılışı, MERKEZ-AÇILIŞ): Gleick’in biyografi-anlatısının akademik-cemiyet-coğrafi-omurgası. Bölüm 6 “The Oddest If Not the Most Considerable Detection” Newton’un Royal Society’ye 1672 seçilmesi ve 1672 prizma-yayını; Bölüm 7 “Reluctancy and Reaction” Hooke ile akademik-kavga; Bölüm 8 “In the Midst of a Whirlwind” Newton’un 1675 Londra-ziyareti ve Boyle ile akademik-tanışma; Bölüm 11-12 Principia’nın Halley aracılığıyla yayın-süreci; Bölüm 13-14 Newton-başkanlığı dönemi (1703-1727) ve Leibniz öncelik-tartışması.

Cross-ref cambridge-trinity-college üzerinden: Cambridge Trinity ve Royal Society, Halka 3. dönem’in iki-büyük-İngiliz-akademik-mekânsal-anchor’ıdır. Cambridge Trinity üniversite-akademik-mekânı (Newton’un yaratıcı-emeğinin yeri), Royal Society üniversite-dışı akademik-cemiyet (Newton’un akademik-yayın ve akademik-kavga ve akademik-iktidar mekânı). İki-mekânın Newton-üzerinden zincir-bağı: 1672-1696 Cambridge’de yaratım, Royal Society’de yayın ve akademik-tartışma; 1696-1727 Londra’da yaşadığı dönem ise Royal Society’nin Newton-merkezli yeniden-tasarımı.

Önceki Halka turlarına geri-bağ:

• Sezgin #9 ↔ Gleick #12 üzerinden Royal Society: Marâga-rasathanesi (1259, Tûsî-Urdî-Şâtır akademik-cemiyetinin kurumsal-merkezi) ile Royal Society (1660) arasındaki akademik-cemiyet-mimari karşılaştırması. Halka grup-okumasının akademik-tartışma noktası.
• Lyons #10 ↔ Gleick #12 üzerinden Royal Society: Hikmet Evi’nin işlediği Beytülhikme-tercüme-akademik-mimarisi ile Royal Society-deneysel-felsefe-mimarisinin yapısal-karşılaştırması.

İleri-cross-ref:

• Westfall #15 (Modern Bilimin Oluşumu): Westfall’ın Newton-Royal Society akademik-tarihinin kanonik-monografisi.

• Wootton #17 (Bilimin İcadı): Wootton’ın revizyonist okumasında Royal Society Avrupa-akademik-cemiyet-zincirinin (Académie des Sciences 1666 Paris, Accademia dei Lincei 1603 Roma) İngiltere-uçundaki örneği olarak işlenir; tek-merkez konumundan çıkarılır.

• Burke ek #23 (Bilginin Toplumsal Tarihi): Burke’ün bilgi-sosyolojisi çerçevesinde Royal Society 17. yy Avrupa-bilgi-üretim-mimarisinin somut-vakası; akademik-cemiyet, basılı-süreli-yayın, kolektif-tanıklık üçlüsü.

Halka #15 Westfall Modern Bilimin Oluşumu (1971) — Royal Society akademik-cemiyet-mimari-zemininin yapısal-tezleştirilmesi (v0.19+): Westfall Bölüm VI ‘Bilimsel Girişimciliğin Örgütlenmesi’ (s. 125-141) Royal Society’nin akademik-cemiyet-mimari-akademik-yapısal-zemininin somut-akademik-derinlik-vakasını sunar. Westfall’ın claim-005 kurumsal-tezi: Royal Society (1660 kuruluş, 1662 II. Charles kraliyet-fermanı) ve Académie Royale des Sciences (1666 Paris, Colbert-akademik-himayesi) bilimsel-girişimciliğin kurumsal-akademik-formunun yapısal-mimari-vakasıdır. Philosophical Transactions (1665’ten itibaren, Henry Oldenburg sekreterliği) — bilimsel-akademik-yayının periyodik-formunun akademik-mimari-vakası — Royal Society-zemininin akademik-omurga-vakasıdır. Westfall’ın akademik-anlatısında Royal Society’nin Bacon’cı akademik-deneysel-felsefenin somut-akademik-cemiyet-mimari-vakası olarak konumlanması Halka v0.18’de işlenen Franklin-akademik-cemiyet-mimari-zincirinin (Junto 1727 → Library Company 1731 → American Philosophical Society 1743 → Philadelphia Akademisi 1751) yapısal-akademik-genealoji-zemininin somut-akademik-kaynak-vakasıdır (cf. akademik-cemiyet-mimari-amerikan atomiği). Newton’un Royal Society ile akademik-bağı: 1672 Fellow seçimi, 1672 Philosophical Transactions No. 80’de optik-mektubunun akademik-yayını (Newton’un ilk-akademik-yayını), 1687 Principia Royal Society etiketiyle Halley-finansörlüğünde basılması, 1703-1727 Royal Society Başkanlığı. Halka 3. dönem-müfredat-tasarımının akademik-cemiyet-mimari-zincirinin Westfall-akademik-derinlik-disiplini ile yapısal-akademik-anlamlandırma-vakası.

Atomik graf değeri: Royal Society Londra, Halka’nın çoklu-pencere-yaklaşımında akademik-cemiyet-kurumunun bilim-üretim-mimarisindeki yapısal-rolü atomudur. Newton-figürünün biyografik-derinliği Royal Society-pratiği ile akademik-cemiyet-zemine kavuşur; Halka 3. dönem-figür-merkezli müfredat-tasarımı Newton-Halley-Boyle-Hooke akademik-figürlerinin Royal Society-mekânında iç-içe-akademik-pratikte buluştuğu kurumsal-zemin tezine dayanır.