Modern Bilimin Oluşumu
Mekanizmler ve Mekanik
Akıcılık notu: Halka 3. dönem'in (Batı Bilim Devrimi: Yöntem ve Kuramlar) on beşinci kitabı; Richard S. Westfall'ın akademik-derinlik-monografi-üslubunun 17. yy bilim devrimine yapısal-akademik-disiplin-uygulamasıdır. Westfall Önsöz'de eseri 'ortalama lisans öğrencisine seslenen ders kitabı' olarak konumlandırır, ancak akademik-derinlik-disiplini Halka 3. dönem'in Gleick-Newton (#12, kolay) ve Isaacson-Franklin (#14, kolay) popüler-akademik biyografi-üslubuyla karşılaştırıldığında belirgin-yoğundur — kavramsal-akademik-yoğunluk ve yapısal-tez-takip-disiplini Halka 1.-2. dönem'in akademik-kanonik-monografilerine (Hobson, Pedersen, Sezgin) yakın konumda. Halka 3. dönem-müfredat-tasarımının pedagojik-mimarisinde Gleick-popüler-Newton (#12) ile Westfall-derinlik-Newton (#15) arasında **yapısal-akademik-tamamlayıcı-pedagojik-pencere** kurulur: Gleick figür-anlatı-katmanını verir, Westfall aynı 17. yy zeminin akademik-derinlik-tezleştirilmesini sunar. Türkçe edisyon (TÜBİTAK 1994) Türk bilim-tarihi-akademik-okuma-kültürünün popüler-akademik-monografi-katmanına 27.500-adet-baskıyla yerleşmiş; akademik-erişilebilirlik açısından kritik-konum. Halka grup-okumasında 4-5 oturum tavsiye edilir: ilk oturum Giriş + Bölüm I 'Gök Dinamiği ve Yer Mekaniği' (Kepler-Galileo Copernicus-radikalleşmesi); ikinci oturum Bölüm II 'Mekanikçi Felsefe' (Descartes-Gassendi-Boyle akademik-felsefe-zinciri) + Bölüm III 'Mekanikçi Bilim'; üçüncü oturum Bölüm IV 'Mekanikçi Kimya' (Boyle) + Bölüm V 'Mekanikçi Felsefe ve Biyoloji' (Harvey-Borelli-Malpighi); dördüncü oturum Bölüm VI 'Bilimsel Girişimciliğin Örgütlenmesi' (Royal Society + Académie des Sciences kurumsal-akademik-mimari) + Bölüm VII 'Mekanik Bilimi' (Huygens statik-dinamik-matematikleştirme); beşinci oturum Bölüm VIII 'Newton Dinamiği' (*Principia* 1687, iki-akımın yapısal-akademik-sentezi).
17. yüzyıl bilim devrimi, Pythagorasçı-Platoncu-matematiksel-akım ile mekanikçi-felsefe-akımının yapısal-çatışmalı-sentezidir; iki akım arasındaki gerginliğin Newton'un *Principia*'sında (1687) matematiksel-aksiyomatik-zenith'e ulaştırılması modern-bilimin doğum-vakasını oluşturur.
İçindekiler
Kitabın bölüm dökümü. Halka için stratejik okuma önerileri analitik özetin sonunda.
- 0 Giriş s. 1
- 1 I. Gök Dinamiği ve Yer Mekaniği s. 1
- 2 II. Mekanikçi Felsefe s. 28
- 3 III. Mekanikçi Bilim s. 50
- 4 IV. Mekanikçi Kimya s. 76
- 5 V. Mekanikçi Felsefe ve Biyoloji s. 97
- 6 VI. Bilimsel Girişimciliğin Örgütlenmesi s. 125
- 7 VII. Mekanik Bilimi s. 142
- 8 VIII. Newton Dinamiği s. 165
Tartışma soruları (7)
Halka oturumunda kullanılmak üzere hazırlanmış. Hepsini bir oturuma sığdırmak gerekmez — 3-4 tanesini önceden seçmek genelde yeterlidir.
Tavsiye: Bu sorular kitabın analitik içeriğine atıfta bulunuyor — okumadan önce ayrıntılı incelendiğinde "spoiler" etkisi olabilir. En verimli yol: sorulara hızlıca göz at, akılda tut, kitabı oku, sonra Halka oturumu öncesi sorulara geri dön.
- 1. Westfall'ın iki-akım-tezinin (Pythagorasçı-matematiksel × mekanikçi-felsefe) Halka 3. dönem-müfredat-tasarımının Bilim-Devrimi-akademik-anlamlandırma-modeline sunduğu pedagojik-vurgu nedir? İki akımın akademik-zincirinin (Kepler-Galileo-Huygens-Newton matematiksel-akademik-zincir × Descartes-Gassendi-Boyle-Hobbes-Newton mekanikçi-akademik-zincir) Newton-merkez-figür-konumunda yapısal-sentez-vakası, Halka 3. dönem-akademik-figür-zincirin (Newton-Humboldt-Franklin) akademik-yapısal-zemininin somutlaşmasında nasıl konumlanır?
- 2. Westfall Önsöz'de kendi-akademik-konumlanmasının akademik-revizyon-niyetini sunarken Yates'in *Giordano Bruno and the Hermetic Tradition* (1964) akademik-zincirinden 'Hermesçi geleneğe ve bilimsel hareketin büründüğü toplumsal biçimlere daha geniş yer verirdim' diyerek `internalist → mixed` akademik-konum-yöneliminin akademik-zeminini kurar. Halka çerçevesinde bu akademik-konum-yönelimi, içselci-akademik-anlatının akademik-yapısal-eleştirisinin akademik-disiplinli-yapılaşmasının somut-vakası olarak nasıl okunur?
- 3. Westfall'ın akademik-Eurocentric-konumlamasında Doğu-bilim-akademik-zinciri (İslam-bilim-coğrafyasının Bağdat-Kahire-Maraga-Semerkant-Buhara-Şam akademik-merkezleri) ele-alınmaz. Halka 1.-2. dönem'in Hobson-Sezgin-akademik-anti-Eurocentric-akademik-zinciri ile yapısal-akademik-konum-tartışması nasıl yapılaşır? Maraga-rasathanesi (Tûsî 1259-1274) ve Şam-İbn-eş-Şâtır (1304-1375) akademik-astronomi-zincirin Kopernik-yapısal-paralel-akademik-vakası, Westfall'ın akademik-anlatısında olmayan akademik-yapısal-zincir-konumunun Halka çerçevesinde akademik-disiplinli-yan-yana-yapılaşmasının somut-akademik-vakası olarak nasıl konumlandırılır?
- 4. Bölüm VI 'Bilimsel Girişimciliğin Örgütlenmesi' Royal Society 1660 ve Académie Royale des Sciences 1666 akademik-cemiyet-mimari-vakalarını sunar. Halka v0.18'de işlenen Franklin-akademik-cemiyet-mimari-zinciri (Junto 1727, Library Company 1731, American Philosophical Society 1743, Philadelphia Akademisi 1751) bu 17. yy Avrupa-akademik-cemiyet-mimari-zincirinin yapısal-akademik-genealoji-vakası olarak nasıl konumlanır? Akademik-cemiyet-mimari-amerikan atomiği ile yapısal-akademik-zincir-aktivasyon-vakasının akademik-disiplinli-anlamlandırma-zemini nedir?
- 5. Westfall Bölüm VIII'de Newton-Principia 1687'nin akademik-aksiyomatik-tümel-çekim-yapısının modern-bilimin doğum-vakası olduğunu akademik-omurga-cümlesiyle sunar: 'Newton ile temelinden düzeltilmiş olan mekanikçi doğa felsefesi öyle bir mükemmellik düzeyine ulaştı ki, bu sayede bilimsel düşüncenin diğer iki yüzyıl için Batı dünyasındaki çerçevesi çizilebildi.' Bu akademik-zenith-konumlamasının Halka 3. dönem-akademik-figür-zincirin Newton-sonrası-akademik-aktarım-zincirine (Châtelet-Voltaire-Franklin-Humboldt) akademik-yapısal-uzantı-zemininin akademik-disiplinli-anlamlandırma-vakası nasıl çizilir?
- 6. Westfall ve Gleick (#12) akademik-yöntem-yan-yana-konumlamada akademik-yapısal-tamamlayıcı-pedagojik-pencere kurar: Gleick figür-anlatı-katmanını verir, Westfall aynı 17. yy zeminin akademik-derinlik-tezleştirilmesini sunar. Halka grup-okumasında bu yapısal-akademik-tamamlayıcı-pencere-modelinin (kolay-popüler × orta-derinlik akademik-disiplinli-pedagojik-yan-yana-konumlama) akademik-yapısal-anlamlandırılması nasıl yapılaşır? Aynı pedagojik-model Halka 1.-2. dönem-müfredat-tasarımının akademik-figür-zincirine (örn. Hobson-popüler × Sezgin-akademik-derinlik) akademik-yapısal-uygulaması mümkün mü?
- 7. Westfall'ın claim-005 kurumsal-tezi (Royal Society + Académie Royale des Sciences akademik-cemiyet-mimari-akademik-yapısal-zincir-zemininin 17. yy ortasındaki kuruluş-vakası) ile Halka v0.18'de işlenen *Akademik yayinin Atlantik-zincir* atomiği (akademik-yayın-pratiğinin periyodik-formunun *Philosophical Transactions* 1665'ten itibaren akademik-mimari-vakasının ABD-uçtaki 18. yy akademik-aktarım-zinciri) arasında yapısal-akademik-zincir-aktivasyon-vakası nasıl yapılaşır?
Tarihyazımı pozisyonu
Halka müfredatındaki kitapların iki ana tarihyazımı ekseninde konumu. Bu kitap büyük emerald nokta olarak vurgulanmıştır; çöküşçü tezler kırmızı kenarlıdır. Üçüncü boyut (içselci-dışsalcı) ve coğrafi vurgu aşağıda metin olarak verilir.
Analitik özet
Atomik özet — Halka müfredatında geçer
Richard S. Westfall’ın Modern Bilimin Oluşumu: Mekanizmler ve Mekanik eseri (Türkçe baskı: TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları, çev. İsmail Hakkı Duru, 1994; 12. basım Temmuz 2000; orijinal: The Construction of Modern Science: Mechanisms and Mechanics, John Wiley & Sons 1971, Cambridge UP yeniden-baskı 1977) Halka grup-okumasının 3. dönem (Batı Bilim Devrimi: Yöntem ve Kuramlar) müfredatının 15. kitabıdır; Halka 3. dönem-müfredat-tasarımının figür-merkezli-popüler-akademik biyografi katmanından (Gleick-Newton #12, Wulf-Humboldt #13, Isaacson-Franklin #14) akademik-derinlik-tezleştirme-katmanına geçişin somut-vakasıdır. Westfall-akademik-derinlik-monografi-üslubu Gleick-Newton (#12) ile yapısal-akademik-tamamlayıcı-pedagojik-pencere kurar: Gleick figür-anlatı-katmanını verir, Westfall aynı 17. yy zeminin akademik-derinlik-tezleştirilmesini sunar. Halka 3. dönem-akademik-figür-zincirin (Newton-Humboldt-Franklin) akademik-yapısal-zemininin akademik-disiplinli-anlamlandırma-vakasıdır.
Kitabın akademik-konumlanması
Westfall’ın akademik-konumlanması klasik-Avrupa-bilim-tarihi-akademik-disiplinin altın-standart-Eurocentric-konumlamasındadır: 17. yy bilim devriminin akademik-omurgası Avrupa-coğrafyasında konumlanır; Doğu-bilim-akademik-zincirinin (İslam-bilim-coğrafyasının Bağdat-Kahire-Maraga-Semerkant-Buhara-Şam akademik-merkezleri) bilim devrimine akademik-zemin-sağlayıcı-konumu Westfall’ın akademik-anlatısında ele-alınmaz. Bu Eurocentric-konum 1971 akademik-zemininin egemen-konvansiyonudur; sonra-gelen Hobson-akademik-anti-Eurocentric-akademik-revizyonist-zinciri (2004) ve Sezgin-akademik-Doğu-bilim-akademik-disiplin-zinciri (1980’lerden itibaren) bu akademik-konumlamayı yapısal-eleştiriye-açar.
Akademik-yöntem-eksende Westfall mixed (içselci-dışsalcı-sentez) konumlamada durur — Önsöz’deki net-akademik-konum-vurgusu: “bu kitap aslında, bilimsel devrim tarihinin ağırlık merkezlerinin düşünce tarihi olması gerektiğine olan inancımın bir ifadesidir.” Aynı zamanda: “her ne kadar bilimsel hareketin toplumsal ayrıntılarını gösterir bir şeyler vermeye çalıştıysam da…” — bu akademik-konum-vurgusu içselci-akademik-anlatının ağırlık-merkezini-koruyan-ama-toplumsal-akademik-bağlamı-kabul-eden akademik-konum-yönelimidir. Westfall’ın 1971 öncesi akademik-zemininin saf-internalist-konumlamadan Yates-Hermesçi-akademik-zincir-etkisinin kabul-edildiği internalist → mixed akademik-konum-yöneliminin somut-akademik-vakasıdır.
Yapısal-akademik-tez
Westfall’ın akademik-omurga-tezi (claim-001 ve claim-002) 17. yüzyıl bilim devrimine iki akımın yapısal-çatışmalı-birleşik-etkisi altında gerçekleştiği: doğaya geometrici-anlayışla bakan Pythagorasçı-Platoncu matematiksel akım (Kepler-Galileo-Huygens-Newton zincirinde) ile doğayı muazzam-makina olarak gören mekanikçi felsefe akımı (Descartes-Gassendi-Boyle-Hobbes-Newton zincirinde). Westfall’ın Giriş’teki akademik-omurga-cümlesi: “Bu iki akımın beraberliği, sanıldığının tersine her zaman uyum içinde olmadı.” İki akım yapısal-akademik-iç-tartışmada durur; Pythagorasçı-akım görüngülere matematiksel-düzenlilik-arayışında yaklaşırken mekanikçi-akım tek-tek görüngülerin nedenselliğiyle ilgilenir.
İki akımın yapısal-çatışmalı-birleşmesi Newton’un Principia’sında (1687) akademik-aksiyomatik-tümel-çekim-yapısıyla akademik-disiplinde gerçekleştirilir. Westfall’ın Bölüm VIII akademik-omurga-cümlesi: “Newton ile temelinden düzeltilmiş olan mekanikçi doğa felsefesi öyle bir mükemmellik düzeyine ulaştı ki, bu sayede bilimsel düşüncenin diğer iki yüzyıl için Batı dünyasındaki çerçevesi çizilebildi.” Bu akademik-zenith-konumlamasının Halka 3. dönem-akademik-figür-zincirin Newton-sonrası-akademik-aktarım-zincirine (Châtelet-Voltaire-Franklin-Humboldt) akademik-yapısal-uzantı-zeminidir.
Halka 3. dönem-akademik-omurgada Westfall’ın yapısal-konumu
Halka 3. dönem-müfredat-tasarımının akademik-figür-zincirin (Halka #12 Gleick-Newton → #13 Wulf-Humboldt → #14 Isaacson-Franklin → #15 Westfall-Newton → #16 Isaacson-Einstein → #17 Wootton-Bilimin-İcadı) akademik-yapısal-pedagojik-pencere-modeli figür-merkezli-popüler-akademik biyografi katmanı × akademik-derinlik-tezleştirme-katmanı yan-yana-konumlamasında durur. Westfall #15 bu yapısal-pencere-modelin akademik-derinlik-katmanın somut-vakasıdır: Gleick-Newton (#12) figür-anlatı-katmanın 17. yy zeminini verir; Westfall aynı zeminin akademik-derinlik-tezleştirilmesini sunar.
Halka v0.18’de işlenen Franklin-akademik-cemiyet-mimari-zinciri (Junto 1727, Library Company 1731, American Philosophical Society 1743, Philadelphia Akademisi 1751) Westfall Bölüm VI’da işlenen 17. yy Avrupa-akademik-cemiyet-mimari-zincirinin (Royal Society 1660, Académie Royale des Sciences 1666) yapısal-akademik-genealoji-vakasıdır. Akademik-cemiyet-mimari-amerikan atomiği ile yapısal-akademik-zincir-aktivasyon-vakasının somut-akademik-merkez-zemini Westfall’ın claim-005 kurumsal-tezinde somutlaşır.
Halka 1.-2. dönem ile yapısal-akademik-konum-tartışması
Westfall’ın akademik-Eurocentric-konumlamasında Doğu-bilim-akademik-zinciri ele-alınmaz. Halka 1.-2. dönem’in Hobson-Sezgin-akademik-anti-Eurocentric-akademik-zinciri ile yapısal-akademik-konum-tartışması Halka 3. dönem-pedagojik-konumun somut-akademik-disiplin-uygulamasıdır. Maraga-rasathanesi (Tûsî 1259-1274) ve Şam-İbn-eş-Şâtır (1304-1375) akademik-astronomi-zincirin Kopernik-yapısal-paralel-akademik-vakası — Westfall’ın akademik-anlatısında olmayan akademik-yapısal-zincir-konumunun Halka çerçevesinde akademik-disiplinli-yan-yana-yapılaşmasının somut-akademik-vakasıdır.
Westfall’ın akademik-derinliğinin disiplinli-okunması ile akademik-Eurocentric-konum-eksiğinin akademik-disiplinli-eleştirisinin akademik-yapısal-yan-yana-yapılaşması Halka çerçevesinin akademik-yapısal-pedagojik-konumunun somutlaşmasıdır. Westfall Construction (1971) ve Hobson Eastern Origins of Western Civilisation (2004) iki akademik-konum-tartışması-akademik-disiplinli-yan-yana-konumlamada okunmalıdır.
Atomik iddialar (5)
Kitabın yaptığı atomik önermeler. Çatışan ve destekleyen iddialar Faz 2'de otomatik olarak başka kitaplarla bağlanacak.
claim-001 Ana tez 17. yüzyılın bilimsel devrimine iki önemli görüş egemen oldu: doğaya geometrici-anlayışla bakan Pythagorasçı-Platoncu matematiksel akım ile doğayı muazzam bir makina olarak gören mekanikçi felsefe akımı. Modern bilimin oluşumu bu iki akımın yapısal-çatışmalı-birleşik-etkisi altında gerçekleşti; iki akımın beraberliği, sanıldığının tersine her zaman uyum içinde olmadı.
claim-002 Yorumsal sentez Bilimsel devrimin tam olarak gerçekleşmesi için iki egemen akım arasındaki gerginliğin ortadan kalkması gerekiyordu. Newton'un *Principia*'sı (1687) bu gerginliği akademik-aksiyomatik-tümel-çekim-yapısıyla çözerek modern-bilimin doğum-vakasını oluşturdu.
claim-003 Tarihyazımı tezi Bilimsel devrim, doğa konusundaki düşünce kategorilerinin yeniden yapılanmasından öte bir şeydi: bilimsel araştırma etkinliklerinde gittikçe artan sayıda kişinin yer almasını ve modern yaşamda gittikçe daha etkin rol oynayan yeni bir kuramlar kümesinin yayılmasını da ifade eden toplumsal bir olguydu. Bununla beraber, modern bilimin oluşmasındaki merkezi öge düşüncelerin kendi-iç-mantıkları uyarınca gelişmeleridir; bu kitap aslında, bilimsel devrim tarihinin ağırlık merkezlerinin düşünce tarihi olması gerektiğine olan inancımın bir ifadesidir.
claim-004 Kavramsal tez Mekanikçi felsefe (Descartes-Gassendi-Boyle akademik-zincirinde) doğayı maddi-zerre-makinesi olarak yeniden-tanımladı; Aristoteles-skolastik-doğa-felsefesinin niteliksel-doğa-yorumunu akademik-yapısal-yıkıma uğrattı ve doğanın görüngülerinin arkasındaki gizli mekanizmaları açıklamaya çalışan akademik-felsefe-konumunu kurdu.
claim-005 Kurumsal tez Royal Society (1660) ve Académie Royale des Sciences (1666) bilimsel-girişimciliğin kurumsal-akademik-formunu yarattı; akademik-cemiyet-mimari-akademik-zincirin akademik-yapısal-konumlamasının 17. yy ortasındaki kuruluş-akademik-vakası, akademik-yayın-pratiğinin (*Philosophical Transactions* 1665'ten itibaren) periyodik-formunun akademik-mimari-vakasının kurulması ve sonraki bilim-üretiminin sosyal-örgütlenmesinin akademik-yapısal-zemini-kurması yapısal-akademik-vakadır.
Kişiler (10)
Kitabın merkezi figürleri. Tıklanabilir olanların atomik sayfası mevcut; diğerleri Faz 1'de açılacak.
Richard S. Westfall
1924-1996Yazar; akademik-tarih-disiplin-altın-standart-figürü, 17. yy bilim devrimi-akademik-tarih-disiplinin kanonik-akademik-otorite-konumu. *The Construction of Modern Science* (1971) ders-kitabı-akademik-derinlik-monografi; *Never at Rest: A Biography of Isaac Newton* (Cambridge UP, 1980) Newton-akademik-biyografi-disiplinin altın-standart-vakası.
Yazarın vurgusu: Westfall'ın kendi-akademik-konumlanması Önsöz'de net-konumlanır: 'Yedi yıldır 17. yüzyıl bilim tarihi dersini vermekteyim. Ortalama lisans öğrencisine seslenen bu ders kitabı, benim konuyu ele alış tarzımın özetlenmiş bir ifadesidir.' Önsöz'ün ikinci-paragraf-cümlesinde Westfall kendi-akademik-konumlamasının açık-akademik-revizyon-niyetini sunar: 'Bu kitabı bundan beş yıl sonra yazsaydım, Rönesans natüralizmine (ya da, bazen vermeyi yeğlediğim adla, Hermesçi geleneğe) ve bilimsel hareketin büründüğü toplumsal biçimlere daha geniş yer verirdim.' Bu akademik-konum-vurgusu Frances Yates'in *Giordano Bruno and the Hermetic Tradition* (1964) akademik-zincir-etkisinin Westfall-akademik-konumlamasında kabul-edilen-yapısal-akademik-yeri ve aynı-zamanda Westfall'ın saf-internalist-konumlamadan **mixed (içselci-dışsalcı-sentez)** akademik-konuma yöneliminin somut-akademik-vakasıdır.
Isaac Newton
1642-1727Bilim devriminin akademik-zenith-figürü; Bölüm VIII'in merkez-akademik-vakası. Westfall'a göre Newton iki-akımın yapısal-akademik-sentezini *Principia*'da (1687) gerçekleştiren akademik-figürdür; matematiksel-aksiyomatik-tümdengelim-yöntemiyle göksel-yersel-mekanik-ayrımını çözmesi modern-bilimin doğum-vakasıdır.
Yazarın vurgusu: Westfall'ın Bölüm VIII açılış-cümlesi Newton'un akademik-konumlamasını net-konumlandırır: 'Newton'un genel olarak bilim tarihindeki, özel olarak da 17. yüzyıl bilimindeki yeri herkes tarafından kabul edilir. Newton'un başarıları, insan zekasının üstün ürünlerinin bir anıtı olmakla kalmamış, 17. yüzyıl bilim akımlarının toparlayıcısı da olmuştur.' Bölüm VIII'in akademik-omurga-cümlesi: 'Newton ile temelinden düzeltilmiş olan mekanikçi doğa felsefesi öyle bir mükemmellik düzeyine ulaştı ki, bu sayede bilimsel düşüncenin diğer iki yüzyıl için Batı dünyasındaki çerçevesi çizilebildi.' Westfall'ın Newton-akademik-konum-vurgusu *Never at Rest* (1980) ile akademik-derinlik-biyografi-disiplinin altın-standart-vakasında somutlaşır.
Galileo Galilei
1564-1642Bölüm I'in eş-merkez-figürü; Pythagorasçı-matematiksel-akımın akademik-zirve-temsilcisi. Westfall'a göre Galileo'nun akademik-yöntemi 'her şeyden önce başkalarını inandırmak için bir araç' olarak deneyi-konumlandıran matematiksel-tümdengelim-akademik-konumdur.
Yazarın vurgusu: Westfall Bölüm II açılışında Galileo'nun akademik-yöntem-konumlamasını Gilbert'in deneysel-yöntemiyle yapısal-zıtlıkta sunar: 'Galileo için deney her şeyden önce başkalarını inandırmak için bir araçtı. Kendisine kalsa deneylerinin sonuçlarını, onları gerçekleştirme zahmetine bile katlanmadan inançla ilan ederdi.' Galileo'nun akademik-konumu Pythagorasçı-Platoncu-matematiksel-akademik-akımın 17. yy somutlaşmasıdır; mekanikçi-felsefe-akımının yapısal-akademik-rakibi konumlamada durur ve iki-akımın çatışmalı-sentezinin akademik-zemininin somut-figür-vakasıdır.
Johannes Kepler
1571-1630Bölüm I'in birinci-merkez-figürü; Pythagorasçı-Platoncu-matematiksel-akademik-akımın 17. yy şafak-temsilcisi. Westfall'a göre Kepler 1596 *Mysterium Cosmographicum*'la Tanrı'nın altı-gezegen-yaratmasını beş-düzgün-katı-cisim-yapısına dayalı matematiksel-akademik-aksiyom-yapısında akademik-disiplinde sunarak Pythagorasçı-akademik-akımın 17. yy somutlaşmasını gerçekleştirir.
Yazarın vurgusu: Westfall Bölüm I'de Kepler'i Copernicus-radikalleşmesinin akademik-yapısal-vakası olarak sunar: 'Copernicus, gezegenler teorisi için, Aristotelesçi bilimin benimsenmiş çerçevesinin çizdiği geniş sınırlar içinde sınırlı bir reform önermişti. Kepler ve Galileo'dan sonra ise, bu sınırlı reform köktenci bir devrim haline geldi.' Kepler'in üç-yasası (1609 *Astronomia Nova*'da iki-yasa, 1619 *Harmonices Mundi*'de üçüncü-yasa) Newton'un *Principia*'sında akademik-aksiyomatik-sentez-zemininin somut-veri-tabanıdır.
René Descartes
1596-1650Bölüm II'in merkez-figürü; mekanikçi-felsefe-akımının akademik-felsefe-zemini-kuran-figürü. *Le Monde* (yazılma 1633, ölümünden sonra yayım 1664), *Discours de la Méthode* (1637), *Principia Philosophiae* (1644), *Passions de l'âme* (1649) akademik-eserleriyle doğanın matematiksel-mekanik-yorumunun akademik-omurgasını kurar.
Yazarın vurgusu: Westfall Bölüm II'de Descartes'i mekanikçi-felsefe-akademik-akımının akademik-felsefe-baba-figürü olarak konumlandırır. Descartes'in akademik-zerre-felsefesi (corpuscular philosophy), eter-vorteks-mekanizması, akıl-beden-ayrımı ve doğa-yasalarının matematiksel-aksiyomatik-yapısı 17. yy ortasından itibaren mekanikçi-akademik-akımın merkez-akademik-zemini olur. Newton (Bölüm VIII) Descartes'in akademik-eserlerini lisans-yıllarında okur ve mekanikçi-akademik-akımın akademik-omurgasını ondan-türetir; ancak Descartes'in eter-vorteks-mekanizmasını Newton akademik-yapısal-eleştiriye uğratıp matematiksel-aksiyomatik-tümel-çekim-yapısıyla değiştirir.
Robert Boyle
1627-1691Bölüm II + Bölüm IV'ün merkez-figürü; mekanikçi-felsefe-akademik-akımının akademik-deneysel-zerre-fiziği-uygulayıcısı. *The Sceptical Chymist* (1661) ile akademik-disiplinin Aristotelesçi-dört-unsur-kuramına yapısal-eleştirisi; havadaki-basınç-kavramının akademik-mekanik-yorumunun akademik-zemini.
Yazarın vurgusu: Westfall Bölüm IV 'Mekanikçi Kimya'da Boyle'u akademik-zerre-felsefesinin kimya-akademik-disiplinine uygulanmasının akademik-merkez-figürü olarak konumlandırır. Boyle'un 'koyun postu' havadaki-basınç-mekanik-benzetmesi 17. yy ortasının akademik-deneysel-mekanizm-konumunun somut-vakasıdır; Newton (Bölüm VIII) bu akademik-zerre-felsefesini lisans-yıllarında okur ve akademik-omurgasına yapısal-aktarır.
Pierre Gassendi
1592-1655Bölüm II'in merkez-figürlerinden; mekanikçi-felsefe-akademik-akımının Epikürcü-atomcu-akademik-zeminini kuran-figür. *Syntagma Philosophicum* (ölümünden sonra yayım 1658) ile Lucretius-Epikürcü-atom-felsefesinin akademik-revizyon-konumlamasında Hıristiyan-akademik-zeminle uyumlu yeniden-konumlandırılması.
Yazarın vurgusu: Westfall Bölüm II'de Gassendi'yi mekanikçi-akademik-akımının Descartes'in yanı-sıra ikinci-akademik-felsefe-baba-figürü olarak konumlandırır. Newton lisans-yıllarında 'Descartes, Gassendi, Hobbes, Boyle ve diğerlerinin eserlerini' okur (Bölüm VIII açılış-paragrafı). Gassendi-Descartes akademik-rekabeti mekanikçi-akademik-akımın iç-akademik-konum-tartışmasının somutlaşmasıdır: Descartes-plenum (madde-doluluğu) vs. Gassendi-vakum (boşluk-mevcudiyeti) akademik-yapısal-zıtlığı 17. yy mekanikçi-akademik-akımının iki-iç-akademik-konum-vakasıdır.
Christiaan Huygens
1629-1695Bölüm VII 'Mekanik Bilimi'nin merkez-figürü; statik-dinamik-mekanik-akademik-disiplinin matematikleştirilmesinin akademik-merkez-mimari. *Horologium Oscillatorium* (1673) — fiziksel sarkaç ve sikloit-eğri-akademik-analizi-disiplinin akademik-zenith-vakası; çarpışma-yasaları, merkezkaç-kuvvet-akademik-formülasyonu.
Yazarın vurgusu: Westfall Bölüm VII'de Huygens'i mekanik-akademik-disiplinin matematikleştirilmesinin akademik-yapısal-mimari-figürü olarak konumlandırır. Huygens'in *Horologium Oscillatorium* (1673) Newton'un *Principia*'sından (1687) önce mekanik-disiplinin akademik-matematiksel-aksiyomatik-yapısının somut-vakasını sunar; Newton bu akademik-zemini akademik-aksiyomatik-genişletmeye uğratır. Huygens-akademik-konumu mekanikçi-akademik-akım × matematiksel-akademik-akım iki-akımın yapısal-akademik-sentezinin Newton-öncesi-akademik-prefiguratifidir.
William Gilbert
1544-1603Bölüm II açılış-figürü; *De Magnete* (1600) — modern manyetizma-akademik-disiplinin akademik-kuruluş-eseri. Gilbert'in akademik-deneysel-yöntem-konumlaması Galileo'nun matematiksel-tümdengelim-yöntemiyle yapısal-akademik-zıtlıkta sunulur.
Yazarın vurgusu: Westfall Bölüm II açılışında Gilbert'i 17. yy bilim-devriminin akademik-deneysel-yan'ının kuruluş-figürü olarak konumlandırır: 'Ampirik denmese bile deneysel yaklaşımı ile *De magnete* Galileo'nun çalışmalarıyla belirli bir zıtlık oluşturur.' Gilbert'in akademik-yöntem-konumlaması Bacon'cı akademik-deneysel-felsefenin somut-akademik-vakasıdır; Pythagorasçı-matematiksel-akımın yapısal-rakibi konumlamada durur.
Émilie du Châtelet
1706-1749Newton-Principia'nın Fransız-akademik-aktarım-zincirinin akademik-merkez-figürü. *Institutions de Physique* (1740) ile Newton-Leibniz-Wolff akademik-uzlaştırma-vakası; *Principia* Latince-Fransızca-çevirisi ve akademik-yorumu (yazım 1745-1749, ölümünden sonra yayım 1759, Voltaire önsözüyle) Newton-akademik-mirasının Fransız-akademik-coğrafyasına aktarılmasının akademik-yapısal-vakasıdır.
Yazarın vurgusu: Westfall'ın akademik-anlatısında doğrudan-bölüm-konumu yok, ancak Newton-akademik-mirasının 18. yy Avrupa-aktarım-zincirinin akademik-yapısal-omurgasının somut-figür-vakasıdır. Halka 3. dönem-akademik-figür-zincirin (Newton-Châtelet-Voltaire-Franklin-Humboldt) Atlantik-uçtaki yapısal-akademik-zincirinde du Châtelet Newton-Voltaire-Franklin akademik-aktarım-zincirinin Fransız-uçtaki yapısal-akademik-merkez-figürü; Voltaire'in Cirey-akademik-ortak-yaşam-zincirinde (1734-1749) du Châtelet'nin akademik-yönlendirmesi Voltaire'in *Éléments de la philosophie de Newton* (1738) eserinin akademik-zeminidir.
Yerler (4)
Cambridge — Trinity College
Trinity College, University of Cambridge (Trinity Street, Cambridge, İngiltere)Bölüm VIII'in akademik-mekan-merkezi; Newton'un 1661-1696 arasında akademik-yetişme-yeri ve 35-yıllık akademik-emek-merkezi. Sizar (1661) → BA (1665) → minor fellow (1667) → major fellow (1668) → Lucasian Chair (1669-1702) trajektorisinin yapısal-akademik-zemini. Westfall'a göre Newton'un mekanikçi-felsefenin (Descartes-Gassendi-Boyle) akademik-keşfini ve Pythagorasçı-matematiksel-akımın akademik-yapısal-aksiyomatik-sentezini gerçekleştirdiği akademik-mekan.
Woolsthorpe Manor
Woolsthorpe-by-Colsterworth, Lincolnshire, İngiltere; günümüzde National Trust müzesiNewton'un doğum-yeri (1642) ve 1665-1666 'annus mirabilis' veba-Cambridge-tatili-akademik-emek-yerinin somut-akademik-mekanı. Westfall'ın anlatısında Newton'un calculus, optik (prizma-deneyleri), tümel-çekim-tezi-Ay-test-vakasının akademik-tohum-aşamasının somutlaştığı yer.
Royal Society — Londra
The Royal Society, 6-9 Carlton House Terrace, Westminster, LondraBölüm VI 'Bilimsel Girişimciliğin Örgütlenmesi'nin akademik-merkez-vakalarından biri; 1660'ta kuruluş, II. Charles 1662 kraliyet-fermanı ile resmî-akademik-yapısal-konumu. *Philosophical Transactions* (1665'ten itibaren) — bilimsel-akademik-yayının periyodik-formunun akademik-mimari-vakası. Newton 1672'de Royal Society Fellow seçildi; *Principia* 1687 Royal Society etiketiyle Halley'in finansörlüğünde basıldı; Newton 1703-1727 Royal Society Başkanı. Halka için akademik-cemiyet-mimari-akademik-zincirin (v0.18 Franklin-APS-1743 ile yapısal-akademik-paralel) 17. yy Britanya-cephe-yapısının somut-akademik-zemini.
Padova
Padova-üniversitesi, Veneto bölgesi, Kuzey-İtalyaBölüm I'in akademik-mekan-merkezlerinden; Galileo'nun 1592-1610 arasında 18-yıllık akademik-emek-merkezi (Padova Üniversitesi'nde matematik kürsüsü, Venedik akademik-himayesi). Padova-Aristotelesçilik-akademik-zincirinin yapısal-akademik-yetersizliği Galileo'nun matematiksel-akademik-akımına yapısal-zemin sağlar.
Kavramlar (7)
Mekanizm felsefesi
Bölüm II'in akademik-merkez-konsepti; Westfall'ın akademik-tezinin iki-akımdan birinin akademik-felsefe-zemini. Descartes-Gassendi-Boyle akademik-zincirinde doğanın maddi-zerre-makinesi olarak yeniden-tanımlanmasının akademik-felsefe-konumlaması; Aristoteles-skolastik-doğa-felsefesinin akademik-yıkımının somut-akademik-vakası.
İki akımın sentezi (Newton-Principia)
Bölüm VIII'in akademik-merkez-konsepti; Westfall'ın akademik-tezinin akademik-zenith-konumlaması. Pythagorasçı-Platoncu-matematiksel-akım × mekanikçi-felsefe-akımı'nın yapısal-akademik-çatışmalı-sentezinin Newton'un *Principia*'sında (1687) matematiksel-aksiyomatik-tümel-çekim-yapısıyla akademik-disiplinde gerçekleştirilmesinin somut-akademik-vakası.
Hareket niceliği (momentum) akademik-mimari
Bölüm VII'in akademik-merkez-konsepti; Westfall'a göre Galileo-Descartes-Huygens-Newton akademik-zincirinde mekanik-disiplinin matematiksel-niceliksel-aksiyomatik-zemininin somut-akademik-konsept-vakası. Newton-Principia'nın akademik-aksiyom-yapısının (Tanım II 'hareket niceliği = kütle × hız') akademik-zemini.
Ay-Newton test vakası
Bölüm VIII'in akademik-merkez-vakalarından; 1665-1666 Annus Mirabilis Woolsthorpe-akademik-emek-zincirinde Newton'un Ay-yörünge-tümel-çekim-tezi-akademik-test-vakası. Ay'ın yörüngede-kalmasının-akademik-açıklamasının yer-yüzünde-elma-düşmesi-akademik-vakasıyla aynı-tümel-çekim-aksiyomu-altında-yapısal-akademik-birleşmesi modern-bilimin doğum-vakasının akademik-tohum-vakasıdır.
Annus mirabilis
1665-1666 Newton-Woolsthorpe-veba-tatili-akademik-emek-zinciri; calculus (fluxion-yöntemi), beyaz-ışığın bileşik-doğası (prizma-deneyleri), tümel-çekim-tezi-Ay-test-vakası akademik-tohum-aşamalarının somut-akademik-vakası.
Tümel çekim
Bölüm VIII'in akademik-merkez-aksiyomu; Newton-Principia 1687 Kitap III'ün akademik-aksiyom-yapısının somut-akademik-vakası. Westfall'a göre tümel-çekim-aksiyomunun akademik-yapısal-evrimi 1675 Royal Society 'Işığın Özelliklerini Açıklayan Bir Varsayım' makalesindeki erken-akademik-belirsiz-konumlamasından 1687 *Principia*'nın akademik-aksiyomatik-zenith-konumuna uzanır.
Simya — Newton emeği
Westfall'ın *Never at Rest* (1980) eserinde derinlemesine-akademik-disiplinde-işlenen Newton-akademik-figür-yapısının gizli-yan'ı; Newton'un Cambridge-Trinity-College akademik-emek-zincirinde simya-akademik-disiplinine ayırdığı uzun-yıllar. *Construction* (1971) eserinde doğrudan-bölüm-konumu yok ama Westfall'ın Önsöz'deki Hermesçi-akademik-zincire-akademik-revizyonist-açılım-konumu bu akademik-derinlik-zincirinin yapısal-tohum-vakasıdır.
Müfredattaki diğer kitaplarla ilişki
Halka müfredatındaki kitapların bu kitapla nasıl konuştuğu.
Gleick'in Newton-popüler-akademik-biyografi-üslubunun (#12) Westfall-akademik-derinlik-monografi-disiplini (#15) ile yapısal-akademik-tamamlayıcı-pedagojik-pencere; Halka 3. dönem-müfredat-tasarımının figür-merkezli (Gleick) ile akademik-derinlik-tezleştirilmesi (Westfall) iki-katmanın akademik-yapısal-yan-yana-konumlanması.
Isaacson-Franklin (#14) Aydınlanma-akademik-zincirin Atlantik-uçtaki kanonik-merkez-figürünün biyografik-vaka-zemini; Westfall-Newton (#15) 17. yy Bilim Devrimi-akademik-zincirin Atlantik-öncesi-Avrupa-kanonik-merkez-akademik-zemininin akademik-derinlik-vakası. İki kitap akademik-zaman-konumlamada-yan-yana okunur (Newton-1687 → Franklin-1706-1790-akademik-figür-zinciri); Halka 3. dönem-müfredat-tasarımının Avrupa → Atlantik-akademik-zincir-yayılım-vakasının somutlaşması.
Wulf-Humboldt (#13) Aydınlanma-Romantizm-akademik-zincirin geç-figür-vakası; Westfall-Newton (#15) Aydınlanma-akademik-zincirin akademik-zemin-figür-vakası. Halka 3. dönem-akademik-figür-zincirin (Newton-Humboldt-Franklin) akademik-yapısal-akademik-yöntem-yumuşatılma-zincirinin (matematiksel-aksiyomatik-tümdengelim → saha-tümevarım-organik-bütünlük → Aydınlanma-rasyonalist-pratik-deneysel-figür) yapısal-akademik-konum-zemininin akademik-disiplinli-anlamlandırma-vakası.
Hobson akademik-anti-Eurocentric-akademik-konum-tezinde Bilim Devrimi'nin akademik-zemininin İslam-bilim-akademik-coğrafyasından (Maraga-Tûsî-Şâtır akademik-zincirinin Kopernik-yapısal-paralel-akademik-vakası) akademik-yapısal-aktarım-vakasıyla şekillendiğini akademik-disiplinde sunar; Westfall'ın akademik-Eurocentric-konumunda Doğu-bilim-akademik-zinciri ele-alınmaz. Halka çerçevesinde iki kitap akademik-konum-tartışması-akademik-disiplinli-yan-yana-konumlamada okunmalıdır.
Sezgin'in akademik-Doğu-bilim-akademik-disiplin-zinciri (1980'lerden itibaren) İslam-bilim-akademik-coğrafyasının (Bağdat-Kahire-Maraga-Semerkant-Buhara-Şam) akademik-disiplinli-akademik-mimari-konumlamasının somut-akademik-vakasıdır; Westfall'ın 1971-Eurocentric-akademik-konumlamasında bu akademik-zincir ele-alınmaz. Halka 1.-2. dönem-Sezgin × Halka 3. dönem-Westfall yapısal-akademik-konum-tartışmasının akademik-disiplin-zemininin somutlaşması.
Halka
Halka
Kardeş-program-zincirinde
Bu atomik Halka Türkiye umbrella'sının başka bir okuma-programında da yapısal-akademik-zincir-konumlanmasıyla geçer.
- Halka: İdeolojiler ve Toplumsal Devrimler
Peter N. Stearns — Sanayi Devrimi Tarihi
Bilim Devrimi-akademik-zincirin toplumsal-tarihsel-paralel-vakası: Westfall'un Bilim Devrimi-internalist-aksiyomatik-derinlik-okumasının (16-17. yy bilim-içi-yapısal-zincir) Stearns'in Sanayi Devrimi-externalist-toplumsal-tarih-okumasıyla (18-19. yy üretim-toplum-zincir) yan-yana-konumlandırılması; bilim-üretim-modernite-akademik-zincirin iç-yapısal ve toplumsal-cephe-okumalarının yapısal-tamamlayıcılığı.
Eleştirel okuma notları
Kitabı okurken aklında tutulması gereken metodolojik uyarılar.
- ▸ Westfall'ın akademik-konumlanması Eurocentric-akademik-bilim-tarihi-disiplinin altın-standart-konumlamasında durur; 1971 akademik-zemininin egemen-akademik-konvansiyonudur. Halka çerçevesinde Hobson-Sezgin-akademik-anti-Eurocentric-akademik-zinciriyle yapısal-akademik-konum-tartışmasına alınmalı; Westfall-akademik-derinliğinin disiplinli-okunması ile akademik-Eurocentric-konum-eksiğinin akademik-disiplinli-eleştirisinin akademik-yapısal-yan-yana-yapılaşması Halka 3. dönem-pedagojik-konumun somut-akademik-disiplin-uygulamasıdır.
- ▸ Westfall Önsöz'de kendi-akademik-konumlanmasının `internalist → mixed` akademik-yöneliminin akademik-yapısal-konum-tezini sunar; bu akademik-konum-vurgusu Frances Yates'in *Giordano Bruno and the Hermetic Tradition* (1964) akademik-zincir-etkisinin akademik-disiplin-konumunda kabul-edilmesidir. Halka grup-okumasında Westfall'ın akademik-iç-revizyon-niyeti akademik-disiplinli-okunmalı; akademik-yöntem-tartışması açısından somut-akademik-konum-vurgusu vakasıdır.
- ▸ Türkçe çevirisi (İsmail Hakkı Duru, TÜBİTAK 1994) akademik-terminoloji-kararlılığı orta-üst düzeyde; bazı 17. yy mekanik-felsefesi-terminolojisinde akademik-disiplinli-okuma için orijinal-terminolojinin akademik-disiplinde-bilinmesi tavsiye edilir: 'quantity of motion' ↔ 'hareket niceliği', 'impetus' ↔ 'itki/ivme', 'corpuscular philosophy' ↔ 'zerrecik felsefesi/mekanikçi felsefe', 'occasionalism' ↔ 'aralıkçılık'. Halka grup-okumasında orijinal-Cambridge-UP-1977-baskısının sayfa-numaralandırmasının yan-referans-akademik-disiplinde-tutulması akademik-titiz-okuma açısından tavsiye edilir.
- ▸ Westfall *The Construction of Modern Science* akademik-derinlik-monografi-disiplinindedir; *Never at Rest: A Biography of Isaac Newton* (Cambridge UP, 1980) ile yapısal-akademik-tamamlayıcı-pencere kurar — *Construction* tema-merkezli akademik-tezleştirme, *Never at Rest* figür-merkezli-akademik-derinlik-biyografi-disiplini. Halka için *Construction* (Türkçe-edisyon-erişilebilir) akademik-okunabilirlik-konumunda kullanılırken, *Never at Rest* (Türkçe-baskı yok, İngilizce-orijinal-erişim gerekli) akademik-derinlik-genişlemesinin akademik-disiplinli-yapısal-konum-vakasıdır.
- ▸ Westfall *Construction* akademik-derinlik-monografi-üslubu Halka 3. dönem-akademik-figür-zincirin akademik-yapısal-derinlik-katmanının somutlaşmasıdır; Gleick-Newton (#12) ve Isaacson-Franklin (#14) popüler-akademik biyografi-üslubuyla yapısal-akademik-tamamlayıcı-pedagojik-pencere kurar. Halka grup-okumasında Westfall #15 akademik-derinlik-tezleştirme-katmanın akademik-disiplinli-yapısal-anlamlandırma-vakasıdır.
İleri okuma
Birincil kaynaklar
- · Isaac Newton, *Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica* — 1687 (1. baskı, Royal Society etiketiyle Londra-yayın, Halley-finansörlüğü); 1713 (2. baskı, Bentley editörlüğü, 'Genel Yorum' ve 'Hypotheses non fingo' mottosunun eklenmesi); 1726 (3. baskı, Henry Pemberton editörlüğü). Türkçe çeviri (kısmî): Aziz Yardımlı, İdea Yayınevi, 1998 (sadece Kitap I).
- · Isaac Newton, *Opticks: Or, A Treatise of the Reflexions, Refractions, Inflexions and Colours of Light* — 1704 (1. baskı, Londra); Türkçe çeviri yok.
- · Galileo Galilei, *Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo* — 1632 (Floransa); Türkçe çeviri: *İki Büyük Dünya Sistemi Üzerine Diyalog*, çev. Reşit Aşçıoğlu, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
- · René Descartes, *Principia Philosophiae* — 1644 (Amsterdam); Türkçe çeviri: *Felsefenin İlkeleri*, çev. Mesut Akın, Say Yayınları.
- · Christiaan Huygens, *Horologium Oscillatorium* — 1673 (Paris); Türkçe çeviri yok.
Akademik literatür
- · Richard S. Westfall, *Never at Rest: A Biography of Isaac Newton* — Cambridge University Press, 1980; akademik-derinlik-biyografi-disiplinin altın-standart-vakası, 900+ sayfa. Türkçe baskı yok.
- · Alexandre Koyré, *From the Closed World to the Infinite Universe* — Johns Hopkins University Press, 1957; bilim devriminin akademik-felsefe-konum-vurgusunun akademik-zincir-vakası. Türkçe çeviri: *Kapalı Dünyadan Sonsuz Evrene*, çev. Hilmi Yavuz, Ayrıntı Yayınları, 1989.
- · Thomas S. Kuhn, *The Copernican Revolution* — Harvard University Press, 1957; Westfall Bölüm I'de Ptolemaios-astronomisi-akademik-diyagramları için akademik-yan-referans olarak kullanılır. Türkçe çeviri yok.
- · I. Bernard Cohen, *The Newtonian Revolution* — Cambridge University Press, 1980; Newton-akademik-mirasının 18. yy akademik-aktarım-zincirinin akademik-disiplin-vakası. Türkçe çeviri yok.
- · David Wootton, *The Invention of Science: A New History of the Scientific Revolution* — Allen Lane, 2015; akademik-yeniden-yapılandırma-konumlamasında Westfall-akademik-zincirinin akademik-revizyonist-akademik-uzantısı. Halka 3. dönem-müfredat-planında #17 olarak konumlanmaktadır.